सांगली जिल्ह्यातील ६३३ खरीप गावांपैकी २४५ गावांची नजरअंदाज पैसेवारी ५० पैशांखाली आली आहे. पावसाच्या खंडामुळे खरीप उत्पादन घटण्याची शक्यता असून रब्बी पेरणीच्या खर्चाची चिंता वाढली आहे.
सांगली : जिल्ह्यातील खरीप हंगामातील पिकांची नजरअंदाज पैसेवारी जाहीर झाली असून, जिल्ह्यातील ६३३ गावांपैकी २४५ गावांची पैसेवारी ५० पैशांपेक्षा कमी आली आहे. उर्वरित ३८८ गावांची पैसेवारी ५० पैशांपेक्षा जास्त असली, तरी या गावांमधील पिकांनाही पावसाच्या खंडाचा मोठा फटका बसला आहे. खरीप पिकांचे उत्पादन घटण्याची शक्यता निर्माण झाल्याने शेतकऱ्यांसमोर आर्थिक संकट उभे राहिले आहे. खरीप हंगामासाठी केलेला खर्च निघणार की नाही, तसेच आगामी रब्बी हंगामाच्या पेरणीसाठी पैसा उभा करायचा कसा, असा प्रश्न शेतकऱ्यांना सतावत आहे.
जिल्हाधिकारी डॉ. मैनाक घोष यांनी खरीप हंगामाची नजरअंदाज हंगामी पीक पैसेवारी जाहीर केली आहे. या आकडेवारीनुसार, मिरज तालुक्यातील ३७, तासगावमधील ६९, कवठेमहांकाळमधील ६०, जत तालुक्यातील ९४ आणि आटपाडी तालुक्यातील २५ गावांची पैसेवारी ५० पैशांपेक्षा कमी आली आहे. या पाच तालुक्यांतील एकूण २४५ गावांचा यात समावेश आहे. तासगाव वगळता उर्वरित चार तालुक्यांमध्ये राज्य शासनाने दुष्काळ जाहीर केला आहे.
पावसाच्या खंडामुळे पिके करपली
खरीप पिकांच्या वाढीच्या महत्त्वाच्या टप्प्यातच पावसाने ओढ दिल्याने जमिनीतील ओलावा कमी झाला आहे. परिणामी, सोयाबीन, बाजरी, भुईमूग, खरीप ज्वारी आणि विविध कडधान्यांच्या पिकांच्या वाढीवर परिणाम झाला आहे. अनेक ठिकाणी उभी पिके करपू लागली असून, अपेक्षित उत्पादन मिळण्याबाबत शेतकऱ्यांमध्ये अनिश्चितता निर्माण झाली आहे.
पेरणीपासून पीकवाढीपर्यंत बियाणे, खते, फवारणी, मशागत आणि मजुरीवर मोठा खर्च झाला आहे. मात्र, पिकांची स्थिती पाहता या खर्चाच्या तुलनेत किती उत्पन्न मिळेल, याची शाश्वती राहिलेली नाही. उत्पादन घटल्यास शेतकऱ्यांचे आर्थिक गणित कोलमडण्याची शक्यता आहे.
पैसेवारी जास्त, तरी पिकांची स्थिती चिंताजनक
जिल्ह्यातील ३८८ गावांची खरीप पैसेवारी ५० पैशांपेक्षा जास्त आली आहे. यामध्ये खानापूर तालुक्यातील ६८, पलूसमधील ३५, कडेगावमधील ५६, वाळवा तालुक्यातील ९८ आणि शिराळा तालुक्यातील ९५ गावांचा समावेश आहे. मिरज तालुक्यातील ३५ आणि आटपाडी तालुक्यातील एका गावाची पैसेवारीही ५० पैशांपेक्षा जास्त आहे.
या गावांमध्ये शासनाने दुष्काळ जाहीर केलेला नसला, तरी प्रत्यक्ष शेतातील परिस्थिती वेगळी असल्याचे शेतकऱ्यांचे म्हणणे आहे. शिराळा, वाळवा, तासगाव, कडेगाव आणि पलूस तालुक्यांतील अनेक भागांत पावसाअभावी उभी पिके वाळू लागली आहेत. त्यामुळे केवळ नजरअंदाज पैसेवारीच्या आकडेवारीवर अवलंबून न राहता शेतातील पिकांची प्रत्यक्ष स्थिती तपासण्याची गरज व्यक्त होत आहे.
रब्बी हंगामाचे नियोजन कसे करायचे?
खरीप हंगामातून मिळणाऱ्या उत्पन्नावर अनेक शेतकऱ्यांचे आगामी रब्बी हंगामाचे आर्थिक नियोजन अवलंबून असते. खरीप उत्पादनात घट झाल्यास रब्बीच्या पेरणीसाठी बियाणे, खते, मशागत आणि सिंचनाचा खर्च भागवणे कठीण होऊ शकते. त्यामुळे यंदाच्या खरीप हंगामातील संभाव्य नुकसानाचा परिणाम पुढील पेरणीवरही होण्याची भीती आहे.
जिल्ह्यातील ७३६ गावांपैकी ६३३ गावांमध्ये खरीप पिकांची पेरणी होते. जत तालुक्यातील ६९ आणि आटपाडी तालुक्यातील ३४ गावांमध्ये रब्बी हंगामात पेरणी केली जाते. त्यामुळे खरीप हंगामातील उत्पादन आणि उत्पन्न घटल्यास विशेषतः रब्बीवर अवलंबून असलेल्या शेतकऱ्यांसमोर आर्थिक अडचणी वाढू शकतात.
अंतिम पैसेवारीकडे शेतकऱ्यांचे लक्ष
सध्या जाहीर झालेली आकडेवारी नजरअंदाज पैसेवारीची आहे. सुधारित आणि अंतिम पैसेवारीत पिकांच्या प्रत्यक्ष स्थितीचे काय चित्र समोर येते, हे महत्त्वाचे ठरणार आहे. पीक कापणी प्रयोग आणि उत्पादनाच्या नोंदींमधूनही नुकसानीचे वास्तव स्पष्ट होईल.
पहिल्याच टप्प्यात २४५ गावांची पैसेवारी ५० पैशांपेक्षा कमी आल्याने जिल्ह्यातील अनेक भागांतील पीक परिस्थितीचे गांभीर्य समोर आले आहे. त्याचबरोबर पैसेवारी ५० पैशांपेक्षा जास्त असलेल्या गावांमधील पिकांचीही प्रत्यक्ष पाहणी करून आवश्यक उपाययोजना कराव्यात, अशी अपेक्षा शेतकऱ्यांकडून व्यक्त होत आहे. अंतिम पैसेवारी आणि पीक नुकसानीच्या पाहणीनंतर शेतकऱ्यांना कोणत्या उपाययोजनांचा लाभ मिळणार, याकडे आता लक्ष लागले आहे.
खरीप हंगामाची तालुकानिहाय नजरअंदाज पैसेवारी
| तालुका | खरीप गावे | ५० पैशांपेक्षा कमी | ५० पैशांपेक्षा जास्त |
|---|---|---|---|
| मिरज | ७२ | ३७ | ३५ |
| तासगाव | ६९ | ६९ | ० |
| कवठेमहांकाळ | ६० | ६० | ० |
| जत | ९४ | ९४ | ० |
| खानापूर | ६८ | ० | ६८ |
| आटपाडी | २६ | २५ | १ |
| पलूस | ३५ | ० | ३५ |
| कडेगाव | ५६ | ० | ५६ |
| वाळवा | ९८ | ० | ९८ |
| शिराळा | ९५ | ० | ९५ |
| एकूण | ६३३ | २४५ | ३८८ |