थाई मांगूर अर्थात आफ्रिकन कॅटफिशच्या पालनावर भारतात बंदी का आहे? जलद वाढ, नफा आणि स्थानिक जलचर जैवविविधतेवरील संभाव्य परिणाम जाणून घ्या.
नवी दिल्ली : मत्स्यपालन हा शेतकऱ्यांसाठी उत्पन्नाचा चांगला पर्याय ठरत आहे. देशी तसेच विदेशी माशांच्या विविध प्रजातींचे पालन करून अल्पावधीत चांगले उत्पन्न मिळवता येते. मात्र, प्रत्येक मासळीचे पालन पर्यावरणाच्या दृष्टीने सुरक्षित असेलच असे नाही. थाई मांगूर अर्थात आफ्रिकन कॅटफिश ही त्यापैकीच एक प्रजाती आहे. पर्यावरण आणि स्थानिक जलचर जैवविविधतेवर होणाऱ्या परिणामांमुळे भारतात या माशाच्या पालनावर बंदी घालण्यात आली आहे. असे असतानाही काही भागांत नफ्याच्या आमिषापोटी या माशाचे बेकायदा पालन होत असल्याचे प्रकार समोर येतात.
वाढीचा वेग आणि नफा ठरतो आकर्षण
थाई मांगूरची वाढ तुलनेने वेगाने होते. कमी कालावधीत त्याचे वजन वाढत असल्याने काही मत्स्यपालकांना त्यातून अधिक आर्थिक फायदा मिळतो. कमी खर्चात उत्पादन आणि बाजारपेठेत मिळणारा दर यामुळे या माशाच्या बेकायदा पालनाकडे काही जण आकर्षित होतात. मात्र, त्याचा पर्यावरणीय परिणाम गंभीर ठरू शकतो.
थाई मांगूरवर बंदी का?
थाई मांगूर ही अत्यंत आक्रमक आणि शिकारी प्रवृत्तीची मासळी मानली जाते. ती इतर जलचरांना भक्ष्य बनवू शकते. जलाशय, तलाव किंवा नदीमध्ये तिचा प्रसार झाल्यास स्थानिक माशांच्या प्रजातींवर त्याचा परिणाम होण्याची शक्यता असते.
विशेषतः स्थानिक माशांच्या प्रजाती आणि जलचर जैवविविधतेला धोका निर्माण होऊ शकतो. त्यामुळे या माशाच्या अनियंत्रित प्रसाराला रोखण्यासाठी भारतात त्याच्या पालनावर कारवाई करण्यात आली आहे.
हेदेखील वाचा : ककती : 6 लोकसंख्येचे गाव; 300 वर्षे जुन्या घरात राहते संपूर्ण कुटुंब
भारतात कशी आली?
आफ्रिकन कॅटफिश म्हणून ओळखली जाणारी ही प्रजाती भारतात परदेशातून आली. थायलंड आणि बांगलादेशमार्गे तिचा प्रसार भारतात झाल्याचे विविध वृत्तांत सांगतात. जलद वाढ, कमी कालावधीत उत्पादन आणि आर्थिक फायदा यामुळे काही मत्स्यपालकांनी तिचे पालन सुरू केले.
मात्र, परदेशी आक्रमक प्रजातींचा नैसर्गिक जलस्रोतांमध्ये प्रसार झाल्यास स्थानिक जैवविविधतेवर दीर्घकालीन परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे बंदी असलेल्या थाई मांगूरचे पालन, विक्री किंवा प्रसार टाळणे आवश्यक आहे.
बेकायदा पालन आढळल्यास कारवाई
बंदी असलेल्या या माशाचे पालन करताना आढळल्यास संबंधित प्रशासनाकडून कारवाई केली जाऊ शकते. त्यामुळे केवळ अधिक नफ्याच्या अपेक्षेने थाई मांगूरचे पालन करण्याचा प्रयत्न मत्स्यपालकांसाठी कायदेशीर तसेच पर्यावरणीयदृष्ट्या अडचणीचा ठरू शकतो.
टीप : थाई मांगूरच्या बंदी, जप्ती किंवा कारवाईसंबंधी स्थानिक पातळीवरील नियम व अंमलबजावणी वेगवेगळी असू शकते. त्यामुळे प्रत्यक्ष मत्स्यपालन सुरू करण्यापूर्वी संबंधित मत्स्यव्यवसाय विभागाकडून मान्यताप्राप्त प्रजातींची माहिती घेणे महत्त्वाचे आहे.