हिमाचल प्रदेशातील ककती गावात अवघे सहा लोक राहतात. सुमारे ३०० वर्षे जुन्या माती-दगडांच्या घरात राहणारे हे कुटुंब आणि २०२५ मध्ये पोहोचलेले ४जी नेटवर्क जाणून घ्या.
नवी दिल्ली : भारतातील गावे ही केवळ शेती-कृषीचे केंद्र नसून देशाची संस्कृती, परंपरा, लोककला आणि लोकजीवन जपणारी महत्त्वाची ठिकाणे आहेत. प्रत्येक गावाची स्वतःची वेगळी ओळख आणि वैशिष्ट्य असते. मात्र, हिमाचल प्रदेशातील ककती हे गाव आपल्या अत्यंत कमी लोकसंख्येमुळे आणि सुमारे ३०० वर्षे जुन्या पारंपरिक घरामुळे विशेष चर्चेत आहे. या गावात अवघे सहा लोक वास्तव्यास असून, संपूर्ण गाव जणू एका घराभोवतीच वसले आहे.
अवघे सहा लोक असलेले गाव
ककती गावातील सुमारे ३०० वर्षे जुन्या मातीच्या घरात एकाच कुटुंबातील अनेक पिढ्या राहत आहेत. या कुटुंबातील दोन भाऊ आपल्या कुटुंबासह येथे वास्तव्यास आहेत.
धाकटे भाऊ वरजांग टाकपा लामा यांनी कुटुंबाच्या बौद्ध परंपरेनुसार ‘लामा’ होण्याचा मार्ग स्वीकारला आहे. सध्या ते लाहाल येथील एका बौद्ध गोंपामध्ये सेवा बजावत आहेत.
मोठे भाऊ छेरिंग वांग्याल हे पत्नी रिबजिन युडन यांच्यासह गावातच राहतात. त्यांचा मोठा मुलगा सोनम छोपेल हेदेखील लामा आहेत. सध्या ते कांगडा आणि मंडी जिल्ह्यांच्या सीमेजवळ असलेल्या चींतझा बौद्ध मंदिरात शिक्षण घेत आहेत. त्यांचा दुसरा मुलगा नर्बुंग झालसन हा विशेष गरजा असलेला आहे, तर तिसरा मुलगा नर्बुंग तुंडुप टॅक्सी चालवण्याचे काम करतो.
३०० वर्षे जुने माती-दगडांचे घर
ककती गावाची सर्वात मोठी ओळख म्हणजे येथील सुमारे ३०० वर्षे जुने पारंपरिक मातीचे घर. माती आणि दगडांचा वापर करून बांधलेले हे घर केवळ निवासस्थान नसून कुटुंबाच्या पूर्वजांची आठवण आणि पारंपरिक वास्तुकलेचा वारसा जपणारी वास्तू आहे.
हिमाचल प्रदेशातील डोंगराळ भागात स्थानिक हवामानाचा विचार करून अशा घरांची बांधणी केली जात असे. घराच्या जाड मातीच्या भिंती तापमान नियंत्रित ठेवण्यास मदत करतात. उन्हाळ्यात बाहेरील उष्णता घरात येण्याचे प्रमाण कमी होते, तर हिवाळ्यात घरातील उब बराच काळ टिकून राहते.
आज आधुनिक बांधकामांच्या काळात अशा पारंपरिक वास्तू दुर्मिळ होत चालल्या आहेत. त्यामुळे ककतीमधील हे घर स्थानिक स्थापत्यपरंपरेचे महत्त्व अधोरेखित करते.
२०२५ मध्ये पोहोचले ४जी नेटवर्क
ककती गावापर्यंत आधुनिक सुविधा टप्प्याटप्प्याने पोहोचल्या. २००८ मध्ये गाव रस्त्याने जोडले गेले. त्यानंतर २०११ मध्ये वीज जोडणी उपलब्ध झाली.
मात्र, बाहेरील जगाशी संपर्क साधण्यासाठी गावकऱ्यांना दीर्घकाळ मर्यादा होत्या. अखेर नोव्हेंबर २०२५ मध्ये बीएसएनएलने गावात ४जी मोबाइल नेटवर्क सुरू केले. मोबाइल टॉवर उभारल्यानंतर गावातील नागरिकांसाठी संवादाची साधने अधिक सुलभ झाली.
मोबाइल नेटवर्कमुळे कुटुंबीय आणि नातेवाईकांशी संपर्क साधणे सोपे झाले असून, देशातील आणि जगातील घडामोडींची माहितीही आता गावकऱ्यांना सहज मिळू लागली आहे.
आधुनिकतेच्या युगात जपला जातोय पारंपरिक वारसा
भारताच्या विविध भागांत आजही शेकडो वर्षे जुन्या वास्तू, लोककला, लोकगीते आणि पारंपरिक जीवनपद्धती जपल्या जात आहेत. ककती गाव त्याचे एक वेगळे उदाहरण आहे.
एका बाजूला रस्ते, वीज आणि ४जीसारख्या आधुनिक सुविधा गावापर्यंत पोहोचत आहेत; तर दुसऱ्या बाजूला येथील कुटुंब आपल्या पूर्वजांच्या सुमारे ३०० वर्षे जुन्या घरात राहून परंपरेची नाळ जपत आहे.
अवघ्या सहा लोकांचे हे छोटेसे गाव त्यामुळे केवळ कमी लोकसंख्येमुळे नव्हे, तर आधुनिक सुविधा आणि शेकडो वर्षांचा सांस्कृतिक वारसा यांचा अनोखा संगम म्हणूनही लक्षवेधी ठरते.