सांगली जिल्ह्यात पावसाअभावी शेती संकटात; वाळवा तालुक्यात पिकांची वस्तुनिष्ठ पाहणी, सोयाबीनच्या दरात घसरण, कृषी वीजपुरवठ्यासाठी कपॅसिटर आणि शेतकरी अपघात सुरक्षा योजनेचा विस्तार.
दुष्काळी पाहणीपासून सोयाबीनच्या दरापर्यंत प्रश्न गंभीर; कृषी वीजपुरवठा सुरळीत ठेवण्यासाठी कपॅसिटरचा वापर, अपघातग्रस्त शेतकऱ्यांना सुरक्षा कवच
सांगली : पावसाने दिलेली ओढ, पिकांच्या उत्पादनातील घट, बाजारातील शेतीमालाच्या दरातील घसरण आणि वाढता उत्पादन खर्च अशा अनेक संकटांचा सामना सध्या सांगली जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांना करावा लागत आहे. वाळवा तालुक्याचा दुष्काळी यादीत समावेश नसल्याने तेथील पिकांची वस्तुनिष्ठ पाहणी करण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत. दुसरीकडे, जिल्ह्यात सोयाबीनच्या उत्पादनात ३० ते ४० टक्के घट होण्याचा अंदाज असतानाच बाजारभाव हमीभावाच्या आसपास पोहोचला आहे. या पार्श्वभूमीवर कृषी वीजपुरवठा सुरळीत ठेवण्यासाठी महावितरणकडून कपॅसिटर बसवण्याचे आवाहन करण्यात येत आहे.
वाळव्याची दुष्काळी हाक शासनाच्या दारी
वाळवा तालुक्यात यंदा सरासरीच्या तुलनेत पाऊस कमी झाल्याने खरीप पिकांना मोठा फटका बसला आहे. ऊस, सोयाबीन आणि भुईमूग या प्रमुख पिकांच्या उत्पादनात घट होण्याची शक्यता असून सुमारे ६५ टक्क्यांपेक्षा अधिक शेती क्षेत्राला पाण्याच्या टंचाईचा फटका बसल्याचे सांगण्यात येत आहे.
वाळवा तालुक्याचा शासनाच्या दुष्काळी यादीत समावेश झालेला नसल्याने सर्वपक्षीय लोकप्रतिनिधींनी शासनाकडे तालुक्याचा दुष्काळी अथवा दुष्काळसदृश यादीत समावेश करण्याची मागणी केली होती. या पार्श्वभूमीवर महसूल आणि कृषी विभागाला पिकांचे तातडीने वस्तुनिष्ठ सर्वेक्षण करण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत.
महसूल मंडळनिहाय पथके प्रत्यक्ष शेतावर जाऊन पिकांची स्थिती आणि नुकसानीची पाहणी करणार आहेत. या सर्वेक्षणाचा अहवाल शासनाकडे सादर झाल्यानंतर वाळवा तालुक्याला दुष्काळी सवलती मिळण्याचा मार्ग स्पष्ट होणार आहे.
तालुक्यातील पाच प्रमुख पिकांचे ‘ग्राऊंड ट्रूथिंग’ केले जाणार असून त्यासाठी गावांची निवड करण्यात येणार असल्याची माहिती तहसीलदार सारिका रासकर यांनी दिली आहे. कृषी विभागालाही सर्वेक्षणाचे आदेश प्राप्त झाले असून पथके नियुक्त झाल्यानंतर प्रत्यक्ष पाहणी सुरू होणार आहे.
उत्पादन घटले, तरी सोयाबीनच्या दराला आधार नाही
एकीकडे पावसाचा फटका आणि दुसरीकडे बाजारातील दरघसरणीमुळे सोयाबीन उत्पादक शेतकरी दुहेरी संकटात सापडला आहे.
सांगली जिल्ह्यात यंदा सुमारे ३१ हजार हेक्टर क्षेत्रावर सोयाबीनची पेरणी झाली. मात्र, पावसाच्या लहरीपणामुळे उत्पादनात ३० ते ४० टक्क्यांपर्यंत घट होण्याचा कृषी विभागाचा अंदाज आहे. उत्पादन घटल्यामुळे बाजारात चांगला दर मिळेल, अशी शेतकऱ्यांची अपेक्षा होती. मात्र, सुगीच्या काळातच सोयाबीनच्या दरात घसरण झाली.
दोन महिन्यांपूर्वी सोयाबीनला सुमारे ६ हजार ५०० ते ६ हजार ६०० रुपये प्रतिक्विंटल दर मिळत होता. आता सांगली बाजार समितीच्या वसंतदादा मार्केट यार्डमध्ये सोयाबीनला ५ हजार ७१० ते ५ हजार ९५५ रुपये प्रतिक्विंटल दर मिळत आहे. म्हणजेच दरात सुमारे ५०० रुपयांची घट झाली आहे.
खरीप हंगाम २०२६-२७ साठी सोयाबीनचा किमान आधारभूत दर ५ हजार ७०८ रुपये प्रतिक्विंटल निश्चित करण्यात आला आहे. सध्याचा बाजारभाव हमीभावाच्या आसपास असल्याने उत्पादन खर्च, पावसामुळे झालेले नुकसान आणि घटलेले उत्पादन पाहता शेतकऱ्यांना अपेक्षित आर्थिक दिलासा मिळत नसल्याचे चित्र आहे.
बाजारात सोयाबीनची आवक वाढत असल्याने मागणीच्या तुलनेत उपलब्ध मालाचे प्रमाण वाढल्यास दरावर दबाव येतो, असे व्यापाऱ्यांचे म्हणणे आहे.
कपॅसिटरमुळे कृषी वीजपुरवठा सुरळीत ठेवण्याचा प्रयत्न
पावसाने ओढ दिल्याने शेतकरी सध्या विहिरी आणि बोअरवेलच्या पाण्यावर पिके वाचवण्याचा प्रयत्न करीत आहेत. त्यामुळे कृषी पंपांचा वापर वाढला आहे. मात्र ऑटोस्वीचमुळे अनेक कृषीपंप एकाच वेळी सुरू झाल्यास रोहित्रावर मोठा ताण येत असल्याचे महावितरणकडून सांगण्यात आले आहे.
रोहित्रावर ताण वाढल्याने रोहित्र जळणे, फ्युज खराब होणे आणि परिणामी वीजपुरवठा खंडित होण्याच्या घटना घडतात. त्यामुळे वीज उपलब्ध असूनही शेतकऱ्यांना पंप चालवण्यात अडचणी येतात.
या पार्श्वभूमीवर महावितरणने शेतकऱ्यांना योग्य क्षमतेचे कपॅसिटर बसवण्याचे आवाहन केले आहे. गेल्या दोन महिन्यांत जिल्ह्यातील १,०४० हून अधिक कृषिपंप ग्राहकांनी स्वेच्छेने कपॅसिटर बसवले आहेत. त्यामुळे संबंधित भागातील रोहित्र खराब होण्याचे प्रमाण कमी झाल्याचा दावा करण्यात आला आहे.
महावितरणचे अधीक्षक अभियंता अमित बोकील यांनी योग्य क्षमतेचे कपॅसिटर बसवल्यास यंत्रणेवरील ताण कमी होऊन वीजपुरवठा सुरळीत ठेवण्यास मदत होईल, असे सांगितले आहे.
अपघातग्रस्त शेतकरी आणि शेतमजुरांनाही सुरक्षा कवच
शेतीतील अनिश्चिततेबरोबरच अपघाताचा धोका लक्षात घेऊन राज्य शासनाने गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात सुरक्षा सानुग्रह अनुदान योजनेची व्याप्ती वाढवली आहे.
सुधारित योजनेत वहिवाटीवर शेती करणारे खातेदार शेतकरी, महिला शेतकरी तसेच भूमिहीन शेतमजूर यांचा समावेश करण्यात आला आहे. पात्र शेतकऱ्यांच्या कुटुंबातील काही सदस्यांनाही योजनेचे संरक्षण मिळणार आहे.
विजेचा धक्का, सर्पदंश, विंचूदंश, रस्ते अपघात, पाण्यात बुडणे, उंचावरून पडणे आणि यंत्रसामग्रीमुळे होणारे अपघात यांचा योजनेत विचार केला जातो.
आई-वडील, पती-पत्नी, मुलगा, अविवाहित मुलगी, घटस्फोटित मुलगी आणि विधवा मुलगी यांचाही पात्र कुटुंबीयांमध्ये समावेश करण्यात आला आहे.
भूमिहीन शेतमजुरांना या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी ई-श्रम पोर्टलवर नोंदणी करणे बंधनकारक करण्यात आले आहे. अपघातग्रस्त शेतकरी, महिला शेतकरी, भूमिहीन शेतमजूर आणि त्यांच्या वारसदारांनी आवश्यक कागदपत्रांसह तालुका कृषी अधिकाऱ्यांशी संपर्क साधावा, असे कृषी विभागाकडून आवाहन करण्यात आले आहे.
संकटांच्या मालिकेत शेतकऱ्यांसमोर अनेक प्रश्न
पावसाचे घटते प्रमाण, पिकांचे नुकसान, भूजल पातळीतील घट, वाढता उत्पादन खर्च आणि शेतीमालाच्या दरातील अस्थिरता यामुळे जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांसमोर आर्थिक आव्हान अधिक तीव्र झाले आहे. वाळवा तालुक्याच्या वस्तुनिष्ठ पाहणीचा अहवाल दुष्काळी सवलतींच्या दृष्टीने महत्त्वाचा ठरणार आहे. तर सोयाबीन उत्पादकांसाठी सध्याचे बाजारभाव आणि हमीभावातील अंतरापेक्षा उत्पादन खर्चाच्या तुलनेत मिळणारा प्रत्यक्ष परतावा हा कळीचा मुद्दा ठरत आहे.
या पार्श्वभूमीवर शासनाच्या दुष्काळी पाहणीचा अहवाल, शेतमालाला मिळणारे दर आणि कृषी वीजपुरवठ्याची उपलब्धता याकडे शेतकऱ्यांचे लक्ष लागले आहे.