जत तालुक्यात दुष्काळामुळे खरीप हंगामानंतर पशुधनाच्या चाऱ्याचा आणि पाण्याचा प्रश्न गंभीर झाला आहे. चारा डेपो, टँकर वाढवून तातडीने मदत देण्याची मागणी.
जत : पावसाने ओढ दिल्याने खरीप हंगाम हातातून गेल्यानंतर आता जत तालुक्यात पशुधन जगविण्याचे मोठे संकट निर्माण झाले आहे. शेतातील कडबा, वैरण आणि उपलब्ध चारा संपत चालल्याने पशुपालकांची चिंता वाढली असून, अनेक ठिकाणी जनावरांना चारा आणि पिण्याच्या पाण्यासाठी भटकंती करण्याची वेळ आली आहे. दुष्काळ जाहीर झाल्यानंतरही मदत मिळण्यासाठी पंचनामे आणि प्रशासकीय प्रक्रियेत वेळ घालविण्यापेक्षा शासनाने प्रत्यक्ष परिस्थितीचा विचार करून तातडीने चारा, पाणी आणि आर्थिक मदत उपलब्ध करून द्यावी, अशी मागणी सामाजिक कार्यकर्ते विक्रम ढोणे यांनी केली आहे.
पावसाच्या अनिश्चिततेचा सर्वाधिक फटका तालुक्यातील शेतीला बसला आहे. खरीप पिकांचे नुकसान झाल्याने शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नाचा मोठा आधार हिरावला आहे. दुसरीकडे शेतातील उपलब्ध चारा संपत चालल्याने पशुधनाचा सांभाळ करणे शेतकऱ्यांसाठी आर्थिकदृष्ट्या कठीण झाले आहे. बाजारातून महागडा चारा खरेदी करण्याची क्षमता नसल्याने पशुपालकांसमोर जनावरे जगवायची कशी, असा प्रश्न निर्माण झाला आहे.
दूध व्यवसायावर कुटुंबाचा उदरनिर्वाह करणाऱ्या शेतकऱ्यांची परिस्थिती अधिक गंभीर आहे. चारा आणि पाण्याअभावी जनावरांचे आरोग्य आणि दूध उत्पादनावर परिणाम होत असून, काही शेतकऱ्यांवर पशुधन कवडीमोल दराने विकण्याची वेळ येत आहे. पशुधन हेच अनेक कुटुंबांच्या उपजीविकेचे प्रमुख साधन असल्याने ते वाचविण्यासाठी शासनाने तातडीने प्रभावी उपाययोजना करण्याची गरज आहे.
टँकरची संख्या वाढविण्याची मागणी
दुष्काळी भागातील अनेक वाड्या-वस्त्यांवर पिण्याच्या पाण्यासाठी टँकर सुरू करण्यात आले असले तरी त्यांची संख्या अपुरी असल्याची तक्रार आहे. त्यामुळे पिण्याच्या पाण्यासोबतच पशुधनासाठीही पुरेसे पाणी उपलब्ध करून देण्याचे नियोजन प्रशासनाने करावे, अशी मागणी होत आहे. टँकरची संख्या वाढवून नियमित आणि पुरेसा पाणीपुरवठा करण्याची आवश्यकता आहे.
चारा डेपो प्रत्यक्ष सुरू करण्याची गरज
दुष्काळाच्या पार्श्वभूमीवर चारा डेपो सुरू करण्याच्या उपाययोजनांना गती देण्याची मागणी होत आहे. चारा डेपो केवळ कागदावर न राहता प्रत्यक्ष सुरू होणे आवश्यक आहे. शेळ्या-मेंढ्यांसह मोठ्या जनावरांसाठी आवश्यक वैरण आणि चारा उपलब्ध करून दिल्यास पशुधन वाचविण्यास मोठी मदत होऊ शकते.
जिल्ह्यात सुमारे ८ लाख १८ हजार पशुधन असून त्यांना दरमहा सुमारे ६ लाख ३ हजार टन चाऱ्याची गरज भासते. सध्या उपलब्ध चाऱ्याचा साठा मर्यादित असल्याने आगामी काळात चाराटंचाई आणखी तीव्र होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे पाणीटंचाईसोबतच चाऱ्याचे नियोजन प्रशासनासाठी मोठे आव्हान ठरणार आहे.
‘पंचनाम्यांच्या फार्स’पेक्षा प्रत्यक्ष मदतीची गरज
तालुक्यात नुकसानीचे पंचनामे सुरू आहेत. नुकसान निश्चित करण्यासाठी पंचनामे आवश्यक असले तरी त्याची प्रक्रिया पूर्ण होऊन प्रत्यक्ष मदत मिळेपर्यंत संकटात सापडलेल्या शेतकऱ्यांनी परिस्थितीशी कसे झुंजायचे, हा प्रश्न आहे. त्यामुळे पंचनाम्यांच्या कागदी प्रक्रियेत वेळ न घालवता त्यासोबतच चारा, पाणी आणि आवश्यक आर्थिक मदतीची व्यवस्था तातडीने करावी, अशी मागणी विक्रम ढोणे यांनी केली.
कर्जाचे पुनर्गठन नव्हे, व्याजमाफी द्या
दुष्काळामुळे आर्थिक संकटात सापडलेल्या शेतकऱ्यांना कर्जाचा मोठा भार सहन करावा लागत आहे. कर्जाचे पुनर्गठन करून व्याजाची रक्कम मुद्दलात समाविष्ट करणे हा शेतकऱ्यांना दीर्घकाळ कर्जाच्या ओझ्याखाली ठेवणारा उपाय ठरू शकतो. त्यामुळे दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांच्या कर्जावरील संपूर्ण व्याज माफ करावे, अशी मागणी विक्रम ढोणे यांनी केली आहे.
रब्बी हंगामासमोरही संकट
खरीप हंगामाला पावसाचा फटका बसल्यानंतर आता शेतकऱ्यांचे लक्ष परतीच्या पावसाकडे लागले आहे. परतीचा पाऊसही झाला नाही तर जमिनीत पुरेसा ओलावा राहणार नसल्याने रब्बी हंगामाची पेरणी धोक्यात येण्याची शक्यता आहे. बियाणे, खतांचा खर्च आणि उत्पादनाची शक्यता याबाबतही अनिश्चितता निर्माण झाली आहे.
त्यामुळे सध्याचे संकट केवळ खरीप नुकसानीपुरते मर्यादित राहिलेले नाही. पिकांसोबतच पशुधन आणि आगामी रब्बी हंगाम वाचविण्याचे आव्हान शेतकऱ्यांसमोर आहे. दुष्काळाची तीव्रता आणखी वाढण्याची वाट न पाहता प्रशासनाने चारा डेपो, टँकरद्वारे पाणीपुरवठा, पशुधनासाठी वैरण आणि तातडीची आर्थिक मदत या उपाययोजनांना वेग द्यावा, अशी मागणी होत आहे.