जत येथे डफळे संस्थानच्या परंपरेनुसार चिणगीबाबांच्या बुरुजावर पांढरा ध्वज फडकवून दसरा उत्सवाला प्रारंभ झाला. पालखी मिरवणूक, शस्त्रपूजा आणि शमीच्या पानांची लूट करून सीमोल्लंघनाचा सोहळा पार पडला.
जत : जतच्या श्रीमंत डफळे संस्थानच्या ऐतिहासिक परंपरेनुसार सुफीसंत अवलिया चिणगीबाबा यांच्या बुरुजावर पांढरा ध्वज फडकवून विजयादशमीच्या दसरा उत्सवाला प्रारंभ करण्यात आला. संस्थानचे वारसदार श्रीमंत शार्दूलराजे डफळे यांच्या हस्ते सूर्योदयापूर्वी विधिवत पूजन करून ध्वजारोहण करण्यात आले. सायंकाळी जुन्या राजवाड्यापासून संस्थानकालीन शस्त्रांसह पालखी मिरवणूक काढण्यात आली. थोरल्या वेशीत शमीपूजन, शस्त्रपूजा आणि शमीच्या पानांची लूट करून पारंपरिक सीमोल्लंघनाचा सोहळा मोठ्या उत्साहात पार पडला.
चिणगीबाबांच्या बुरुजावर ध्वजारोहणाची परंपरा
जतच्या डफळे राजघराण्याची सुफीसंत अवलिया चिणगीबाबा यांच्यावरील श्रद्धा आणि त्यांच्याशी जोडलेली ऐतिहासिक परंपरा आजही जपली जात आहे. जत संस्थानाच्या इतिहासात चिणगीबाबांना विशेष स्थान आहे. त्यांच्या स्मरणार्थ जुन्या राजवाड्याशेजारी बुरुज उभारण्यात आला. या बुरुजावर जुन्या तोफेच्या लोखंडी नळीत बांबू रोवून त्यावर पांढरा ध्वज फडकविण्याची प्रथा सुरू झाली. कालांतराने हा ध्वज डफळे संस्थानचे प्रतीक बनला.
परंपरेनुसार, जत संस्थानचे संस्थापक सटवाजीराजे डफळे यांना विजापूरकडे जात असताना एका सुफीसंत अवलियाचे दर्शन झाले. सटवाजीराजांनी घोड्यावरून उतरून त्यांना अभिवादन केले. त्यावेळी या संतांनी सटवाजीराजे लवकरच राजे होतील, अशी भविष्यवाणी केल्याची आख्यायिका सांगितली जाते. आपण राजा झाल्यास राजवाड्यासमोर पांढरे निशाण फडकवू, असे वचन सटवाजीराजांनी त्यांना दिले होते.
पुढे विजापूर दरबाराकडून जतची जहागिरी मिळाल्यानंतर सटवाजीराजे डफळे यांनी या वचनानुसार पांढरा ध्वज फडकविण्याची परंपरा सुरू केल्याचे सांगितले जाते. आजही विजयादशमीच्या दिवशी सूर्योदयापूर्वी ध्वजारोहण करून ही ऐतिहासिक परंपरा जपली जाते.
अफजलखानाच्या मोहिमेशी जोडली गेलेली आख्यायिका
चिणगीबाबांशी संबंधित आणखी एक आख्यायिका छत्रपती शिवाजी महाराज आणि विजापूरचा सरदार अफजलखान यांच्या संघर्षाशी जोडली जाते. अफजलखान स्वराज्यावर चालून येण्यापूर्वी चिणगीबाबांनी त्याच्या मृत्यूविषयी भविष्यवाणी केल्याचे सांगितले जाते. या भविष्यवाणीमुळे अफजलखान भयभीत झाला होता, अशीही आख्यायिका प्रचलित आहे. डफळे घराण्यावर चिणगीबाबांची कृपादृष्टी होती आणि ते संस्थानाचे रक्षक मानले जात, अशी स्थानिक परंपरा आहे.
हेदेखील वाचा: जतच्या मॉडेल स्कूलमध्ये गोष्टींतून संस्कारांची पेरणी; विशाखा सावंत यांचा अभिनव उपक्रम
पालखी मिरवणूक आणि संस्थानकालीन शस्त्रपूजा
दसऱ्याच्या सायंकाळी जुन्या राजवाड्यापासून संस्थानकालीन शस्त्रे ठेवलेल्या पालखीची मिरवणूक काढण्यात आली. श्रीराम मंदिरमार्गे थोरल्या वेशीपर्यंत ही मिरवणूक सवाद्य नेण्यात आली. यावेळी श्री यल्लमादेवी प्रतिष्ठान, जतचे अध्यक्ष श्रीमंत शार्दूलराजे डफळे यांच्यासह अरुण ऊर्फ बारू शिंदे, अनिल शिंदे, बाळासाहेब माळी, पापा सनदी, कैलास गायकवाड, संग्राम राजेशिर्के, दिनकर पतंगे, डॉ. विजय पाटील, प्रवीण पाटील, मदन पाटील आणि मोहन मानेपाटील आदी सहभागी झाले होते.
थोरल्या वेशीत शमीच्या वृक्षाच्या फांद्यांचा ढीग रचण्यात आला होता. पालखीच्या या ढिगाभोवती पाच प्रदक्षिणा घालण्यात आल्या. त्यानंतर पुरोहित गिरीश कुलकर्णी यांनी धार्मिक विधी पार पाडले. पालखीतील संस्थानकालीन शस्त्रे बाहेर काढून त्यांची विधिवत पूजा करण्यात आली. आरतीनंतर उपस्थितांनी शमीच्या फांद्यांच्या ढिगातून पाने घेतली.
‘सोने घ्या, सोन्यासारखे राहा’ म्हणत सीमोल्लंघन
दसऱ्याच्या परंपरेनुसार शमीची पाने एकमेकांना सोन्याचे प्रतीक म्हणून देण्यात आली. ‘सोने घ्या, सोन्यासारखे राहा’, असे म्हणत उपस्थितांनी एकमेकांना शमीची पाने दिली आणि आलिंगन देऊन दसऱ्याच्या शुभेच्छा व्यक्त केल्या. या सोहळ्यात गुरुनाथ बिज्जरगी, पांडुरंग कटरे सर, प्रा. चंद्रसेन मानेपाटील, सुधीर चव्हाण, शाहू भोसले, अॅड. श्रीपाद अष्टेकर, डॉ. देवानंद वाघ, मदन जाधव यांच्यासह अनेक मान्यवर आणि नागरिक उपस्थित होते.
पांढऱ्या ध्वजाचे ध्वजारोहण, संस्थानकालीन शस्त्रांची पूजा, पालखी मिरवणूक आणि शमीच्या पानांची लूट अशा विविध परंपरांतून जतच्या डफळे संस्थानचा ऐतिहासिक दसरा उत्सव भक्तिभावाने आणि उत्साहात संपन्न झाला.