जत येथील मॉडेल स्कूल नंबर १ मध्ये शिक्षिका विशाखा सावंत यांनी मच्छिंद्र ऐनापुरे यांच्या ‘हसत-खेळत शहाणीव’ बालकथासंग्रहाच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांमध्ये वाचनाची गोडी आणि संस्कार रुजवण्याचा उपक्रम राबवला.
जत : पुस्तकातील गोष्टी केवळ मनोरंजन करत नाहीत, तर बालमनावर संस्कारांची पेरणी करून जीवनाला योग्य दिशा देतात. याच विचारातून जत येथील जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा अर्थात मॉडेल स्कूल नंबर १ मधील उपक्रमशील शिक्षिका विशाखा सावंत यांनी विद्यार्थ्यांसाठी बालकथासंग्रह वाचनाचा अभिनव उपक्रम राबवला. या उपक्रमातून विद्यार्थ्यांमध्ये वाचनाची आवड निर्माण करण्याबरोबरच चांगले विचार, नैतिक मूल्ये आणि आदर्श वर्तनाची प्रेरणा रुजवण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.
शैक्षणिक वर्षाच्या सुरुवातीपासून सुरू झालेल्या या उपक्रमासाठी जत येथील साहित्यिक आणि पाठ्यपुस्तक लेखक मच्छिंद्र ऐनापुरे यांच्या ‘हसत-खेळत शहाणीव’ या बालकथासंग्रहाची निवड करण्यात आली. मुलांच्या भावविश्वाशी नाते जोडणाऱ्या आणि मनोरंजनातून जीवनमूल्यांचा संदेश देणाऱ्या कथांच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना वाचनाची गोडी लावण्यात आली.
वाचनासोबत मनन आणि चिंतन
या उपक्रमाचे वैशिष्ट्य म्हणजे वाचनाबरोबरच मनन आणि चिंतनाला दिलेले महत्त्व. दररोज सकाळी एका कथेचे वाचन केले जात असे, तर सायंकाळी त्याच कथेची प्रश्नोत्तरांच्या माध्यमातून उजळणी घेतली जात असे. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना कथा समजून घेण्याबरोबरच तिचा आशय, त्यातून मिळणारा संदेश आणि दैनंदिन जीवनातील त्याचे महत्त्व जाणून घेण्याची संधी मिळाली.
कथांमधील पात्रांच्या कृती, त्यांचे निर्णय आणि त्यातून मिळणारा बोध यांवर विद्यार्थ्यांशी संवाद साधण्यात आला. प्रामाणिकपणा, चांगुलपणा, जबाबदारीची जाणीव आणि योग्य मार्गाने वागण्याचे महत्त्व अशा मूल्यांची ओळख मुलांना कथांच्या माध्यमातून करून देण्यात आली. त्यामुळे हा उपक्रम केवळ पुस्तक वाचनापुरता मर्यादित न राहता विद्यार्थ्यांच्या विचारप्रक्रियेला चालना देणारा ठरला.
वाचन प्रेरणा दिनानिमित्त उपक्रमाला उजाळा
भारताचे माजी राष्ट्रपती आणि थोर शास्त्रज्ञ डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांच्या जयंतीनिमित्त १५ ऑक्टोबर रोजी साजऱ्या होणाऱ्या वाचन प्रेरणा दिनाच्या पार्श्वभूमीवर मॉडेल स्कूल नंबर १ मधील चौथी ‘क’च्या वर्गात या उपक्रमाच्या अनुभवांना उजाळा देण्यात आला. विद्यार्थ्यांनी गेल्या काही महिन्यांत वाचलेल्या कथांमधून कोणती मूल्ये आत्मसात केली, त्यांना कोणत्या पात्रांचे गुण आवडले आणि ते आपल्या वर्तनात कसे आणता येतील, यावर चर्चा करण्यात आली.
कथांतील आदर्श पात्रे केवळ पुस्तकांच्या पानांपुरती मर्यादित न राहता त्यांच्या चांगल्या गुणांचे प्रतिबिंब विद्यार्थ्यांच्या प्रत्यक्ष वर्तनात उमटावे, हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश होता. विद्यार्थ्यांनीही कथांमधील आदर्श पात्रांप्रमाणे वागण्याचे आश्वासन सावंत मॅडम यांना दिले. त्यांच्या या प्रतिसादातून वाचनाच्या माध्यमातून मुलांच्या मनात रुजत असलेल्या मूल्यांची जाणीव झाली.
डिजिटल युगात पुस्तकांशी मैत्री
मोबाईल आणि डिजिटल माध्यमांच्या वाढत्या प्रभावामुळे मुलांमध्ये पुस्तक वाचनाची आवड निर्माण करणे हे शिक्षण क्षेत्रापुढील महत्त्वाचे आव्हान आहे. अशा परिस्थितीत वाचनाला केवळ अभ्यासाचा भाग न मानता आनंद, विचार आणि व्यक्तिमत्त्व विकासाचे साधन बनवण्याची गरज आहे. विशाखा सावंत यांनी राबवलेल्या या उपक्रमातून वाचनाची सवय आणि संस्कार यांची प्रभावी सांगड घालण्याचा प्रयत्न झाला आहे.
‘पुस्तकातील गोष्ट संपते; पण तिच्यातून मिळालेला विचार मुलांच्या मनात दीर्घकाळ जिवंत राहतो,’ या भावनेतून राबवलेला ‘हसत-खेळत शहाणीव’ वाचन उपक्रम विद्यार्थ्यांमध्ये वाचनसंस्कृती रुजवण्याच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण ठरला आहे.
या उपक्रमासाठी वरिष्ठ मुख्याध्यापक संभाजी कोडग, गटशिक्षणाधिकारी राम फरकांडे, शिक्षण विस्तार अधिकारी अन्सार शेख, तानाजी गवारी, श्री. वाघमारे आणि केंद्रप्रमुख सुनील बाबर यांचे वेळोवेळी मार्गदर्शन मिळत असल्याचे विशाखा सावंत यांनी सांगितले. सावंत यांच्या या उपक्रमाचे कौतुक होत आहे.