जत तालुक्यातील संख, गुड्ढापूर आणि अंकलगी तलावांत म्हैसाळचे पाणी सोडण्याची मागणी तीव्र झाली आहे. शेतकऱ्यांचा रस्ता रोको, कँडल मोर्चाचा इशारा आणि जनावरांच्या चारा-पाण्यासाठी आमरण उपोषणाचा इशारा.
जत : जत तालुक्याच्या पूर्व भागात दुष्काळाची तीव्रता वाढत असून शेती, पिण्याचे पाणी आणि पशुधनाच्या चारा-पाण्याचा प्रश्न गंभीर बनला आहे. म्हैसाळ योजनेचे पाणी संख तलावात सोडून तो पूर्ण क्षमतेने भरावा, तसेच मायथळपासून गुड्ढापूर, संख आणि अंकलगी तलावांपर्यंत पाणी पोहोचविण्याचे काम तातडीने पूर्ण करावे, या मागणीसाठी शेतकरी आणि सामाजिक कार्यकर्त्यांनी आंदोलनाची भूमिका घेतली आहे. सोमवारी (ता. १२) संख येथे शेतकऱ्यांनी रस्ता रोको आंदोलन केले. म्हैसाळ योजनेच्या अधिकाऱ्यांनी दहा दिवसांत गुड्ढापूर तलावात पाणी उपलब्ध करून देण्याचे लेखी आश्वासन दिल्यानंतर आंदोलन स्थगित करण्यात आले. दरम्यान, अंकलगी तलावात पाणी न पोहोचल्यास शुक्रवारी (ता. १६) सायंकाळी सात वाजता कँडल मोर्चा काढण्याचा इशारा चिक्कलगी भुयार मठाचे मठाधिपती ह.भ.प. तुकाराम बाबा महाराज यांनी दिला आहे. दुसरीकडे, जनावरांच्या चारा-पाण्याची तातडीने व्यवस्था न झाल्यास जतच्या प्रशासकीय भवनासमोर आमरण उपोषण करण्याचा इशारा विक्रम ढोणे यांनी जिल्हाधिकाऱ्यांना दिलेल्या निवेदनातून दिला आहे.
संख तलावासाठी शेतकऱ्यांचा रस्ता रोको
संख आणि पंचक्रोशीतील शेती, पिण्याचे पाणी तसेच पशुधनाचा प्रश्न दिवसेंदिवस गंभीर होत असल्याने शेतकऱ्यांनी सोमवारी संख येथे रस्ता रोको आंदोलन केले. म्हैसाळ योजनेच्या आवर्तनातून संख तलावात तातडीने पाणी सोडून तो पूर्ण क्षमतेने भरावा, अशी प्रमुख मागणी आंदोलकांनी केली. या आंदोलनात मोठ्या संख्येने शेतकरी सहभागी झाले होते. ह.भ.प. तुकाराम बाबा महाराज, सुभाष पाटील, प्रवीण आवरादी यांच्यासह विविध मान्यवरांनी आंदोलनाचे नेतृत्व केले.
दुष्काळी परिस्थितीमुळे परिसरातील विहिरी आणि बोअरवेलची पाणीपातळी खालावली आहे. नागरिकांना पिण्याच्या पाण्यासाठी टँकरवर अवलंबून राहावे लागत असून जनावरांच्या पाण्याचाही प्रश्न निर्माण झाला आहे. टँकरद्वारे पाणीपुरवठा हा कायमस्वरूपी उपाय नसल्याचे सांगत आंदोलकांनी प्रशासनाच्या संथ कारभाराबद्दल नाराजी व्यक्त केली. वाड्या-वस्त्यांपर्यंत टँकर पोहोचविण्यातही अडचणी येत असल्याने तलावात पाणी सोडणे गरजेचे असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
म्हैसाळ योजनेचे पाणी व्हसपेठ आणि गुड्ढापूर तलावाकडे सोडण्याची कार्यवाही सुरू असल्याचे अधिकाऱ्यांनी सांगितले. गुड्ढापूर तलावात पाणी उपलब्ध झाल्यानंतर आवर्तन वाढवून संख तलावातही पाणी सोडता येईल, असे त्यांनी स्पष्ट केले. संख तलाव भरल्यास परिसरातील विहिरी आणि बोअरवेलची पाणीपातळी वाढण्यास मदत होऊन शेती आणि पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न काही प्रमाणात सुटू शकतो.
अधिकाऱ्यांनी दहा दिवसांत गुड्ढापूर तलावात पाणी उपलब्ध करून देण्याचे लेखी आश्वासन दिल्यानंतर आंदोलन स्थगित करण्यात आले. मात्र, निर्धारित मुदतीत पाणी न मिळाल्यास गुड्ढापूर तलावात आंदोलन करण्याचा इशारा शेतकऱ्यांनी दिला आहे. संखच्या हक्काच्या पाण्यासाठी राजकारण बाजूला ठेवून सर्वांनी एकत्र यावे, असा निर्धारही यावेळी व्यक्त करण्यात आला.
बंदिस्त पाइपलाइनचे काम तातडीने सुरू करा : तुकाराम बाबा
जत तालुक्याच्या पूर्व भागाला म्हैसाळ योजनेचे पाणी मिळावे, यासाठी गेल्या तीन वर्षांपासून आंदोलने आणि पाठपुरावा सुरू आहे. मात्र, मायथळपासून गुड्ढापूर, संख आणि अंकलगी तलावांपर्यंत पाणी पोहोचविण्यासाठी आवश्यक असलेल्या बंदिस्त पाइपलाइनचे काम संथ गतीने सुरू असून सध्या ते बंद असल्याचा आरोप ह.भ.प. तुकाराम बाबा महाराज यांनी केला.
पत्रकार परिषदेत बोलताना त्यांनी सांगितले की, जत पूर्व भागातील पाणीप्रश्नासाठी संख ते मुंबई मंत्रालय अशी ऐतिहासिक पायी दिंडी काढण्यात आली होती. त्या आंदोलनातून जतला देण्यासाठी पुरेसे पाणी उपलब्ध नसल्याची गंभीर बाब समोर आली. त्यानंतरही विस्तारित म्हैसाळ योजना आणि अंकलगी, गुड्ढापूर तलावांपर्यंत पाणी पोहोचविण्यासाठी शासन व प्रशासनाकडे सातत्याने पाठपुरावा करण्यात आला. या संघर्षामुळे काही कामांना गती मिळाली असली, तरी प्रत्यक्षात तलावांमध्ये पाणी पोहोचलेले नाही.
सध्या कोयना धरणात पाणी असून म्हैसाळ योजनेचे आवर्तनही सुरू आहे. मात्र, पाइपलाइनचे काम अपूर्ण असल्यामुळे जत पूर्व भागातील नागरिकांना पाणीटंचाईचा सामना करावा लागत आहे. मायथळ येथून गुड्ढापूर तलावात आतापर्यंत पाणी पोहोचणे अपेक्षित होते; परंतु तसे झालेले नाही. त्यामुळे बंदिस्त पाइपलाइनचे काम तातडीने सुरू करून दहा दिवसांत गुड्ढापूर तलावात पाणी आणावे, अशी मागणी त्यांनी केली.
शुक्रवारी अंकलगी येथे कँडल मोर्चा
अंकलगी तलावात पाणी न पोहोचल्यास शुक्रवारी (ता. १६) सायंकाळी सात वाजता अंकलगी येथे कँडल मोर्चा काढण्यात येईल, असा इशारा तुकाराम बाबा महाराज यांनी दिला. जत पूर्व भागातील जनतेला पाणी मिळणे हेच महत्त्वाचे असून, पाणीप्रश्नात श्रेयवाद नको. शासनाने आश्वासनांपलीकडे जाऊन प्रत्यक्ष कार्यवाही करावी, अशी मागणीही त्यांनी केली.
जनावरांच्या चारा-पाण्यासाठी प्रशासनाला अल्टिमेटम
जत शहरासह तालुक्यातील अनेक गावांमध्ये जनावरांच्या चारा आणि पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न गंभीर बनत चालला आहे. दुधाळ जनावरे, शेळ्या, मेंढ्या आणि इतर पशुधनाचे पालनपोषण करणे शेतकरी व पशुपालकांसाठी कठीण झाले आहे. या पार्श्वभूमीवर जनावरांसाठी तातडीने चारा आणि पाण्याची व्यवस्था करावी, अशी मागणी विक्रम ढोणे यांनी जिल्हाधिकाऱ्यांकडे निवेदनाद्वारे केली आहे.
चारा आणि पाण्याची उपलब्धता कमी झाल्यामुळे पशुपालकांना जनावरांच्या पालनपोषणासाठी मोठा आर्थिक खर्च करावा लागत आहे. अनेक शेतकऱ्यांना आर्थिक परिस्थितीमुळे चारा खरेदी करणेही कठीण झाले आहे. परिणामी पशुधनाच्या आरोग्यावर विपरीत परिणाम होण्याची शक्यता असून ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा महत्त्वाचा आधार असलेला पशुपालन व्यवसाय संकटात सापडत आहे.
चारा छावण्या सुरू करण्याची मागणी
ढोणे यांनी निवेदनातून काही प्रमुख मागण्या केल्या आहेत. त्यामध्ये शेळ्या-मेंढ्यांसह मोठ्या जनावरांसाठी शासनाच्या नियमानुसार चारा छावण्या सुरू करणे किंवा पर्यायी स्वरूपात चारा उपलब्ध करून देणे, जनावरांच्या पिण्याच्या पाण्यासाठी आवश्यक ठिकाणी टँकर सुरू करणे, तसेच चारा-पाणीटंचाईमुळे अडचणीत आलेल्या शेतकरी आणि पशुपालकांना आर्थिक व प्रशासकीय मदत देण्याचा समावेश आहे.
याशिवाय पशुधनासाठी मंजूर असलेल्या शासकीय योजनांची प्रभावी अंमलबजावणी करावी, संबंधित अधिकाऱ्यांची तातडीची बैठक घेऊन निश्चित कालमर्यादेत उपाययोजना कराव्यात, अशी मागणीही त्यांनी केली आहे.
प्रशासनाने केवळ आश्वासने न देता प्रत्यक्ष उपाययोजना कराव्यात. जनावरांच्या चारा-पाण्याची तातडीने व्यवस्था न झाल्यास शेतकरी आणि पशुपालकांच्या न्याय्य हक्कांसाठी जतच्या प्रशासकीय भवनासमोर आमरण उपोषण सुरू करण्यात येईल, असा इशारा विक्रम ढोणे यांनी दिला आहे.
आश्वासनांनंतरही प्रत्यक्ष पाण्याची प्रतीक्षा
जत तालुक्याच्या पूर्व भागातील पाणीटंचाई आणि पशुधनाचा प्रश्न एकाच वेळी गंभीर बनला आहे. संख तलावासाठी शेतकऱ्यांनी रस्त्यावर उतरून आंदोलन केले, तर अंकलगी तलावासाठी कँडल मोर्चाचा इशारा देण्यात आला आहे. जनावरांच्या चारा-पाण्यासाठीही प्रशासनाला अल्टिमेटम देण्यात आला आहे. त्यामुळे आता म्हैसाळ योजनेच्या अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या आश्वासनानुसार दहा दिवसांत गुड्ढापूर तलावात पाणी पोहोचते का, पाइपलाइनच्या कामाला गती मिळते का आणि पशुधनासाठी ठोस उपाययोजना केल्या जातात का, याकडे संपूर्ण जत पूर्व भागाचे लक्ष लागले आहे.