१९६६च्या ‘लव्ह इन टोकियो’ चित्रपटाची रंजक कहाणी, जय मुखर्जी-आशा पारेखची लोकप्रिय जोडी, जपानमधील चित्रीकरण, शंकर-जयकिशन यांचे संगीत आणि आजही आठवणीत असलेली गाणी जाणून घ्या.
१९६०च्या दशकातील हिंदी सिनेमाचा विचार केला की डोळ्यांसमोर येतात—रोमँटिक गाणी, हलकीफुलकी कॉमेडी, नायक-नायिकेची धमाल आणि परदेशातील मनमोहक दृश्ये. या सगळ्यांचा सुंदर मिलाफ असलेला ‘लव्ह इन टोकियो’ आजही जुन्या हिंदी सिनेमाच्या चाहत्यांच्या मनात खास स्थान राखून आहे. मात्र या चित्रपटाची सुरुवात एका मजेदार किस्स्याने झाली होती. चित्रपट प्रदर्शित होताच एका लेखकाने निर्माता-दिग्दर्शक प्रमोद चक्रवर्ती (चक्की दा) यांना कायदेशीर नोटीस पाठवली. चित्रपटाची कथा आपलीच असल्याचा दावा त्याने केला.
चक्की दांनी त्या लेखकाला न्यायालयीन वादात ओढण्याऐवजी चक्क पंचतारांकित हॉटेलमध्ये जेवणासाठी बोलावले! लेखकाला आश्चर्य वाटले. ‘आपण तर त्यांच्यावर दावा केला आहे, मग हा एवढा पाहुणचार कशासाठी?’
चक्की दा हसत म्हणाले, ‘मी तुमचा आभारी आहे. माझ्या चित्रपटाला कथा आहे, हे मान्य करणारे तुम्ही पहिले व्यक्ती आहात! कारण बाकीचे समीक्षक तर म्हणत आहेत की या चित्रपटात कथा नावाची कोणतीच गोष्ट नाही!’ ही गंमतीदार घटना त्या काळातील ‘एस्केपिस्ट’ म्हणजेच वास्तव विसरायला लावणाऱ्या मनोरंजनप्रधान सिनेमाची झलक दाखवते.
जय-आशाची लोकप्रिय जोडी
स्वातंत्र्यानंतर प्रेक्षक गंभीर, उपदेशात्मक आणि कौटुंबिक नाट्यांनी काहीसे कंटाळले होते. त्यांना आता हवा होता हलकाफुलका सिनेमा—प्रेम, विनोद, संगीत आणि थोडीशी स्वप्नवत दुनिया! ‘तुमसा नहीं देखा’, ‘दिल देके देखो’ आणि त्यानंतर आलेल्या ‘जंगली’ने या नव्या सिनेमाला वेग दिला. प्रमोद चक्रवर्ती यांनी सुरुवातीला ‘12 O’Clock’ आणि ‘Passport’ यांसारखे रहस्यपट केले. मात्र ‘जिद्दी’ (१९६४)पासून त्यांची शैली बदलली. त्यानंतर १९६६ मध्ये आलेला ‘लव्ह इन टोकियो’ त्यांच्या या नव्या मनोरंजनप्रधान शैलीचा आणखी मोठा नमुना ठरला. या चित्रपटाची सर्वात मोठी ताकद होती जय मुखर्जी आणि आशा पारेख यांची जोडी. पडद्यावरची त्यांची केमिस्ट्री त्या काळातील तरुणाईला अक्षरशः भुरळ घालत होती.
टोकियोच्या पार्श्वभूमीवर प्रेम, विनोद आणि साहस
चित्रपटात अशोकची भूमिका जय मुखर्जी यांनी साकारली आहे. आपल्या अनाथ पुतण्या चीकूला आणण्यासाठी तो टोकियोला पोहोचतो. तिथे त्याची भेट आशाशी होते. जबरदस्तीच्या लग्नापासून आणि पैशांच्या हव्यासापोटी तिच्या मागे लागलेल्या खलनायकापासून वाचण्यासाठी आशा पळून आलेली असते. त्यानंतर सुरू होतो वेषांतर, गैरसमज, प्रेम, पाठलाग आणि विनोदाचा धम्माल प्रवास! महमूद, शुभा खोटे आणि धुमाळ यांच्या विनोदी प्रसंगांनी चित्रपटाला आणखी रंगत आणली. विशेषतः महमूद आणि धुमाळ यांची जोडी पुढे हिंदी सिनेमातील विनोदाच्या सुवर्णकाळाची आठवण करून देणारी ठरली.
हिंदी सिनेमाला दाखवले जपानचे सौंदर्य
‘लव्ह इन टोकियो’चे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे परदेशातील चित्रीकरण.
राज कपूर यांच्या ‘संगम’नंतर परदेशात चित्रीकरण झालेल्या सुरुवातीच्या हिंदी चित्रपटांमध्ये याचा समावेश होतो आणि जपानमध्ये मोठ्या प्रमाणावर चित्रीकरण झालेला हा पहिला हिंदी चित्रपट म्हणून त्याची विशेष नोंद केली जाते. गुरुदत्त यांच्या चित्रपटांचे प्रसिद्ध छायाचित्रकार व्ही. के. मूर्ती यांनी टोकियोचे सौंदर्य आपल्या कॅमेऱ्यात अप्रतिमपणे टिपले. हिबिया पार्क, इम्पीरियल पॅलेस, टोकियो टॉवर आणि हिरोशिमाचा परिसर गाण्यांच्या माध्यमातून भारतीय प्रेक्षकांसमोर आला. त्या काळात भारतीय प्रेक्षकांसाठी हे एखाद्या स्वप्ननगरीत प्रवेश करण्यासारखेच होते! यानंतर हिंदी सिनेमात परदेशी लोकेशन्सचा मोह वाढत गेला आणि ‘अराउंड द वर्ल्ड’, ‘इव्हनिंग इन पॅरिस’ यांसारखे चित्रपटही आले.
गाणी आजही ओठांवर!
‘लव्ह इन टोकियो’ची खरी जादू मात्र त्याच्या संगीतात होती. शंकर-जयकिशन यांच्या संगीताने चित्रपटाला वेगळीच उंची दिली. हसरत जयपुरी यांच्या गीतांना लता मंगेशकर आणि मोहम्मद रफी यांच्या आवाजाची साथ लाभली. ‘सायोनारा’ आणि ‘जपान… लव्ह इन टोकियो’ ही गाणी आजही जुन्या हिंदी चित्रपटसंगीताच्या चाहत्यांना तितकीच आनंद देतात. विशेष म्हणजे ‘मोशी-मोशी’ आणि ‘सायोनारा’ यांसारखे जपानी शब्द भारतीय लोकप्रिय संस्कृतीत पोहोचवण्यात या चित्रपटाचा मोठा वाटा होता.
५० वर्षांनंतर पुन्हा शोधला ‘लव्ह इन टोकियो’
या चित्रपटाची जादू केवळ त्या काळापुरती मर्यादित राहिली नाही. टोकियोमध्ये राहणारे फोटोग्राफीप्रेमी मनोज प्रभुणे यांनी लहानपणी हा चित्रपट पाहिला होता. चित्रपटाच्या आठवणी मनात जपून त्यांनी तब्बल ५० वर्षांनंतर त्यातील चित्रीकरणाची ठिकाणे पुन्हा शोधण्याचा निर्णय घेतला. त्यांनी १९६६च्या टोकियोची छायाचित्रे आणि २०१६च्या आधुनिक टोकियोची छायाचित्रे एकत्र करून त्या काळातील आणि आधुनिक शहरातील बदल कॅमेऱ्यात टिपले. ही केवळ छायाचित्रांची तुलना नव्हती; ती होती एका जुन्या चित्रपटाला, त्याच्या आठवणींना आणि एका पिढीच्या स्वप्नांना दिलेली भावपूर्ण मानवंदना.
एका चित्रपटाने जोडले दोन देश
‘लव्ह इन टोकियो’ हा केवळ प्रेमकथा, विनोद आणि गाण्यांचा चित्रपट नव्हता. त्या काळातील भारतीय प्रेक्षकांना त्याने जपानचे एक रंगीत, आकर्षक आणि स्वप्नवत रूप दाखवले. आज अनेक चित्रपट सहजपणे जगभर चित्रीकरण करतात. मात्र १९६६मध्ये भारतीय प्रेक्षकांना टोकियोच्या रस्त्यांवर, उद्यानांमध्ये आणि प्रसिद्ध वास्तूंमध्ये फिरवण्याचे काम ‘लव्ह इन टोकियो’ने केले होते. म्हणूनच अर्धशतक उलटून गेले तरी ‘लव्ह इन टोकियो’ची गाणी, जय-आशाची जोडी आणि टोकियोच्या आठवणी जुन्या हिंदी सिनेमाच्या चाहत्यांच्या मनात आजही ताज्या आहेत.