अपेंडिसायटिसची लक्षणे, कारणे, निदान आणि उपचारपद्धती जाणून घ्या. पोटदुखी, उलट्या, ताप यांसारख्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका. वेळेवर उपचार करून गंभीर गुंतागुंत टाळा.
पोटदुखीचा त्रास अनेकदा सामान्य समजून दुर्लक्षित केला जातो. मात्र, काही वेळा ही वेदना गंभीर आजाराची पूर्वसूचना असू शकते. अपेंडिसायटिस हा त्यापैकीच एक आजार आहे. या आजाराचे वेळीच निदान होऊन योग्य उपचार मिळणे अत्यंत महत्त्वाचे असते. उपचारांना उशीर झाल्यास अपेंडिक्स फुटणे, पोटात संसर्ग पसरणे आणि प्रसंगी जीवाला धोका निर्माण होणे, अशा गंभीर गुंतागुंती उद्भवू शकतात. त्यामुळे अपेंडिसायटिसची लक्षणे ओळखणे आणि वेळेत वैद्यकीय मदत घेणे आवश्यक आहे. appendicitis-symptoms-causes-treatment-marathi
काय आहे अपेंडिसायटिस?
अपेंडिक्स ही लहान पिशवीसारखी रचना असून ती मोठ्या आतड्याच्या सुरुवातीच्या भागाला जोडलेली असते. या अवयवाला सूज येण्याच्या स्थितीला अपेंडिसायटिस असे म्हणतात. सामान्यतः अपेंडिक्सच्या आतील भागात अडथळा निर्माण झाल्यामुळे सूज आणि संसर्ग होऊ शकतो. मलाचा कठीण झालेला लहान तुकडा किंवा इतर कारणांमुळे हा अडथळा निर्माण होण्याची शक्यता असते. मात्र, प्रत्येक रुग्णामध्ये या आजाराचे नेमके कारण स्पष्ट होतेच असे नाही.
अपेंडिसायटिस कोणत्याही वयात होऊ शकतो; तथापि, किशोरवयीन मुले आणि तरुणांमध्ये तो अधिक प्रमाणात आढळतो. सुरुवातीला सामान्य पोटदुखी वाटत असल्याने अनेकजण या त्रासाकडे दुर्लक्ष करतात. मात्र, काही रुग्णांमध्ये हा आजार वेगाने गंभीर स्वरूप धारण करू शकतो. त्यामुळे पोटदुखी दीर्घकाळ टिकत असल्यास किंवा वाढत असल्यास सावध राहणे गरजेचे आहे.
पोटदुखीपासून सुरू होतात लक्षणे
अपेंडिसायटिसचे प्रमुख लक्षण म्हणजे पोटदुखी. अनेकदा सुरुवातीला नाभीच्या आसपास वेदना जाणवतात. त्यानंतर या वेदना हळूहळू पोटाच्या उजव्या बाजूच्या खालच्या भागात सरकतात. चालताना, खोकताना किंवा शरीराची हालचाल करताना वेदना अधिक तीव्र होऊ शकतात.
याशिवाय भूक मंदावणे, मळमळणे, उलट्या होणे, सौम्य ताप येणे, पोट फुगणे तसेच बद्धकोष्ठता किंवा जुलाब होणे अशी लक्षणेही दिसू शकतात. मात्र, प्रत्येक रुग्णामध्ये ही सर्व लक्षणे दिसतीलच असे नाही. विशेषतः लहान मुले, ज्येष्ठ नागरिक आणि गर्भवती महिलांमध्ये लक्षणे वेगळी किंवा कमी स्पष्ट असू शकतात. त्यामुळे केवळ ठरावीक लक्षणांच्या आधारे आजाराचे निदान करणे योग्य नाही.
हेदेखील वाचा: मेथीचे दाणे खाण्याचे फायदे: पचन, वजन नियंत्रण आणि रक्तातील साखर
निदानासाठी वैद्यकीय तपासणी आवश्यक
पोटदुखी सतत वाढत असेल, विशेषतः पोटाच्या उजव्या बाजूच्या खालच्या भागात तीव्र वेदना होत असतील, तर तातडीने डॉक्टरांकडून तपासणी करून घ्यावी. रुग्णाची लक्षणे, शारीरिक तपासणी आणि आवश्यकतेनुसार रक्ततपासणी, अल्ट्रासाऊंड किंवा सीटी स्कॅन यांच्या मदतीने अपेंडिसायटिसचे निदान केले जाते.
आजाराची तीव्रता, अपेंडिक्सची स्थिती आणि रुग्णाचे एकूण आरोग्य लक्षात घेऊन उपचारपद्धती ठरवली जाते. काही निवडक रुग्णांमध्ये प्रतिजैविक औषधांच्या (अँटिबायोटिक्स) मदतीने उपचार करणे शक्य असते. मात्र, अशा उपचारांनंतर आजार पुन्हा उद्भवण्याची किंवा पुढे शस्त्रक्रियेची गरज भासण्याची शक्यता असते.
शस्त्रक्रियेद्वारे उपचार
अपेंडिसायटिसच्या अनेक प्रकरणांमध्ये अपेंडिक्स काढून टाकण्यासाठी शस्त्रक्रिया करण्याचा सल्ला दिला जातो. ही शस्त्रक्रिया पारंपरिक पद्धतीने किंवा पोटावर लहान छेद देऊन दुर्बिणीच्या साहाय्याने (लॅप्रोस्कोपी) केली जाऊ शकते. कोणती पद्धत योग्य ठरेल, हे रुग्णाची स्थिती आणि आजाराची तीव्रता यांवर अवलंबून असते.
वेळीच निदान आणि योग्य उपचार मिळाल्यास बहुतांश रुग्ण बरे होऊ शकतात. त्यामुळे शस्त्रक्रियेची भीती किंवा आजाराबाबतचा गैरसमज यांमुळे उपचार घेण्यास विलंब करू नये. उपचारांचा निर्णय डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसारच घ्यावा.
उपचारांना उशीर झाल्यास काय होऊ शकते?
अपेंडिसायटिसवर वेळेत उपचार न झाल्यास अपेंडिक्सला छिद्र पडू शकते किंवा ते फुटू शकते. अशा वेळी संसर्ग पोटाच्या आतील भागात पसरू शकतो. पोटात पू साचणे किंवा पोटाच्या आतील आवरणाला सूज येणे (पेरिटोनायटिस) यांसारख्या गंभीर गुंतागुंती निर्माण होऊ शकतात. संसर्ग तीव्र झाल्यास रुग्णाच्या जीवालाही धोका निर्माण होऊ शकतो.
अशा परिस्थितीत उपचार अधिक गुंतागुंतीचे होऊ शकतात आणि रुग्णाला रुग्णालयात अधिक काळ दाखल राहावे लागू शकते. त्यामुळे सुरुवातीच्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष न करता वेळेत वैद्यकीय मदत घेणे महत्त्वाचे ठरते.
ही लक्षणे दिसल्यास तातडीने डॉक्टरांकडे जा
पोटात तीव्र किंवा वाढत्या वेदना होणे, ताप येणे, वारंवार उलट्या होणे किंवा पोटाला स्पर्श केल्यावर अतिशय वेदना जाणवणे, अशी लक्षणे दिसल्यास घरगुती उपचारांवर अवलंबून राहू नका. तातडीने वैद्यकीय तपासणी करून घ्या. डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय प्रतिजैविक औषधे घेणे किंवा स्वतःहून उपचार करणे टाळावे.
लक्षात ठेवा : प्रत्येक पोटदुखी म्हणजे अपेंडिसायटिस नव्हे; मात्र सतत वाढणारी किंवा तीव्र पोटदुखी दुर्लक्षित करणे धोकादायक ठरू शकते. लक्षणे ओळखणे, वेळेवर निदान करून घेणे आणि योग्य उपचार सुरू करणे, हाच गंभीर गुंतागुंत टाळण्याचा प्रभावी मार्ग आहे.
सूचना : वरील लेख सामान्य आरोग्यविषयक माहितीसाठी आहे. तो वैद्यकीय तपासणी किंवा डॉक्टरांच्या सल्ल्याचा पर्याय नाही. तीव्र किंवा वाढत्या पोटदुखीची लक्षणे असल्यास तातडीने वैद्यकीय मदत घ्यावी.