पावसाळ्यात वाढतोय आंत्रशोथाचा धोका; ‘ही’ लक्षणे दिसताच घ्या काळजी

पावसाळ्यात आंत्रशोथाचा धोका वाढतो. जाणून घ्या आंत्रशोथाची लक्षणे, कारणे, निर्जलीकरणापासून बचाव, आहार आणि आवश्यक काळजी.

Monsoon-related illnesses : पावसाळा सुरू झाला की पाणी साचणे, अस्वच्छता आणि दूषित पाण्यामुळे विविध संसर्गजन्य आजारांचा धोका वाढतो. यामध्ये पोटाशी संबंधित आजारांचे प्रमाणही वाढते. जुलाब, उलट्या, पोटदुखी, मळमळ यांसारख्या तक्रारी या काळात मोठ्या प्रमाणात आढळतात. आतड्यांमध्ये संसर्ग किंवा सूज निर्माण झाल्यास आंत्रशोथ होऊ शकतो.

आंत्रशोथ हा संसर्गजन्य आजार असून तो एका व्यक्तीकडून दुसऱ्या व्यक्तीपर्यंत पसरू शकतो. लहान मुले, वृद्ध व्यक्ती आणि रोगप्रतिकारक शक्ती कमी असलेल्या व्यक्तींना याचा धोका अधिक असतो. योग्य वेळी उपचार आणि काळजी न घेतल्यास शरीरातील पाणी व क्षारांचे प्रमाण कमी होऊन प्रकृती गंभीर होऊ शकते.

आंत्रशोथाची लक्षणे कोणती?

पोटात गुडगुड होणे, मुरडा येणे किंवा अचानक पोटदुखी सुरू होणे ही सुरुवातीची लक्षणे असू शकतात. त्यासोबत वारंवार जुलाब होत असल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करू नये.

आंत्रशोथामध्ये प्रामुख्याने पुढील लक्षणे दिसू शकतात—

• पोटदुखी आणि मुरडा
• वारंवार जुलाब
• मळमळ आणि उलट्या
• भूक मंदावणे
• अंगदुखी व अशक्तपणा
• ताप
• डोकेदुखी
• थंडी वाजणे

संसर्गानंतर काही व्यक्तींमध्ये लक्षणे लवकर दिसू शकतात. विशेषतः जुलाब आणि उलट्यांमुळे शरीरातील पाणी कमी होण्याचा धोका असतो.

कोणते विषाणू कारणीभूत ठरतात?

आंत्रशोथासाठी विविध विषाणू कारणीभूत ठरू शकतात. त्यामध्ये रोटाव्हायरस, नोरोव्हायरस आणि अॅस्ट्रोव्हायरस यांचा समावेश होतो.

लहान मुलांमध्ये रोटाव्हायरसचा संसर्ग होण्याची शक्यता असते. नोरोव्हायरसचा संसर्ग कोणत्याही वयोगटात होऊ शकतो आणि तो वेगाने पसरू शकतो. लहान मुलांमध्ये अॅस्ट्रोव्हायरसमुळेही आंत्रशोथाची लक्षणे दिसू शकतात.

मात्र, जुलाब किंवा उलट्या झाल्या म्हणजे नेहमीच विषाणूजन्य आंत्रशोथ असेल असे नाही. काही वेळा इतर प्रकारचे संसर्ग किंवा कारणेही असू शकतात. त्यामुळे लक्षणे तीव्र असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.

पाणी कमी होऊ देऊ नका

आंत्रशोथामध्ये सर्वात मोठा धोका म्हणजे शरीरातील पाणी आणि क्षार कमी होणे. वारंवार जुलाब किंवा उलट्या होत असल्यास निर्जलीकरण वेगाने होऊ शकते.

त्यामुळे रुग्णाला स्वच्छ पाणी आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार ओआरएस (ORS) द्रावण द्यावे. लहान मुलांमध्ये निर्जलीकरणाची लक्षणे अधिक गंभीर ठरू शकतात. लघवी कमी होणे, तोंड कोरडे पडणे, खूप अशक्तपणा, चक्कर येणे किंवा रुग्ण असामान्यपणे सुस्त होणे अशी लक्षणे दिसल्यास तातडीने वैद्यकीय मदत घ्यावी.

आंत्रशोथाचा उपचार त्याच्या कारणावर आणि रुग्णाच्या लक्षणांवर अवलंबून असतो. त्यामुळे स्वतःहून औषधे घेण्याऐवजी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे योग्य ठरते.

आहारही उपचाराचा महत्त्वाचा भाग

आंत्रशोथाच्या काळात आहाराकडे विशेष लक्ष देणे गरजेचे आहे. रुग्णाला दिले जाणारे पाणी आणि इतर द्रवपदार्थ स्वच्छ असावेत. अन्न ताजे, चांगले शिजवलेले, पौष्टिक आणि सहज पचणारे असावे.

प्रकृती सुधारू लागल्यानंतर भात, उकडलेल्या भाज्या आणि कमी तंतुमय, सहज पचणारे पदार्थ डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार आहारात समाविष्ट करता येतात. तेलकट, अतितिखट आणि जड पदार्थ टाळणे फायदेशीर ठरते.

चहा, कॉफी आणि मद्यपान टाळावे. पुरेशी विश्रांती घेणेही आवश्यक आहे. आजारातून बरे झाल्यानंतर काही दिवस अशक्तपणा किंवा थकवा जाणवू शकतो.

हेदेखील वाचा: बदलत्या हवामानात दालचिनीचे फायदे | सर्दी-जुकाम, रोगप्रतिकारशक्ती आणि आरोग्य संरक्षण

संसर्ग टाळण्यासाठी स्वच्छता महत्त्वाची

आंत्रशोथाचा प्रसार रोखण्यासाठी वैयक्तिक आणि घरातील स्वच्छता अत्यंत महत्त्वाची आहे.

• जेवणापूर्वी आणि शौचालयाचा वापर केल्यानंतर साबणाने हात धुवावेत.
• पिण्यासाठी स्वच्छ आणि सुरक्षित पाणी वापरावे.
• अन्न चांगले शिजवूनच खावे.
• शिळे किंवा उघडे ठेवलेले अन्न टाळावे.
• फळे व भाज्या स्वच्छ पाण्याने धुवाव्यात.
• रुग्णाने वापरलेल्या वस्तू आणि घरातील परिसर स्वच्छ ठेवावा.

पावसाळ्यात जुलाब, उलट्या आणि पोटदुखी यांसारखी लक्षणे दिसल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करू नका. विशेषतः लहान मुले, वृद्ध आणि अशक्त व्यक्तींमध्ये निर्जलीकरणाचा धोका लक्षात घेऊन योग्य वेळी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. (Monsoon-related illnesses)

टीप : हा लेख केवळ सामान्य आरोग्यविषयक माहिती आणि जनजागृतीसाठी आहे. आंत्रशोथाची लक्षणे तीव्र असल्यास किंवा रुग्णाची प्रकृती खालावत असल्यास स्वतःहून औषधोपचार न करता तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.