मेघालयातील कोंगथोंग गावात लोक एकमेकांना नावाऐवजी खास सुरावट किंवा शिट्टीने हाक मारतात. जाणून घ्या ‘व्हिसलिंग व्हिलेज’ची अनोखी परंपरा.
नवी दिल्ली : भारतातील प्रत्येक गावाची स्वतःची एक वेगळी ओळख आहे. कुठे प्राचीन परंपरा जपल्या जातात, तर कुठे संवाद साधण्याच्या अनोख्या पद्धती आजही पाहायला मिळतात. मेघालयातील कोंगथोंग हे असेच एक वैशिष्ट्यपूर्ण गाव आहे. या गावात लोक एकमेकांना केवळ नावानेच नव्हे, तर विशिष्ट सुरावट किंवा शिट्टी वाजवूनही हाक मारतात. त्यामुळे या गावाला ‘व्हिसलिंग व्हिलेज’ अर्थात ‘शिट्टीचे गाव’ म्हणून ओळखले जाते.
बाळाच्या जन्मानंतर आई तयार करते खास सुरावट
कोंगथोंग गावातील या परंपरेचे सर्वांत महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे, बाळाच्या जन्मानंतर त्याची आई त्याच्यासाठी एक खास सुरावट तयार करते. बाळाला प्रेमाने हाक मारण्यासाठी तयार केलेली ही सुरावट पुढे त्या मुलाची स्वतंत्र ओळख बनते. गावातील इतर लोकही त्या व्यक्तीला या विशिष्ट सुरावटीच्या माध्यमातून हाक मारू शकतात.
खासी भाषेतील या परंपरेला ‘जिंगरवाई इयावबेई’ (Jingrwai Iawbei) असे म्हटले जाते. या नावाचा संबंध आईच्या प्रेमगीताशी जोडला जातो. त्यामुळे ही परंपरा केवळ संवाद साधण्याची पद्धत नसून, आई आणि बाळामधील भावनिक नाते व्यक्त करणारे माध्यमही आहे.
सामान्यतः मुलांना नावाने किंवा टोपणनावाने हाक मारली जाते. मात्र, कोंगथोंगमध्ये प्रत्येक व्यक्तीशी जोडलेली विशिष्ट सुरावट तिची ओळख बनते. ही परंपरा पिढ्यान्‌पिढ्या जपली गेली आहे.
मेघालयातील डोंगररांगांमध्ये वसलेले गाव
कोंगथोंग हे गाव मेघालयातील पूर्व खासी हिल्स जिल्ह्यात वसलेले आहे. शिलाँगपासून सुमारे ५५ ते ६० किलोमीटर अंतरावर असलेले हे गाव हिरव्यागार डोंगररांगा, निसर्गसौंदर्य आणि वैशिष्ट्यपूर्ण सांस्कृतिक वारशासाठी ओळखले जाते.
येथील खासी समाजाने शिट्टी आणि विशिष्ट सुरावटींच्या माध्यमातून संवाद साधण्याची परंपरा जतन केली आहे. डोंगराळ प्रदेशात, शेतांमध्ये किंवा जंगलांच्या परिसरात दूरवर असलेल्या व्यक्तीला हाक मारण्यासाठी या सुरावटींचा उपयोग होतो.
विशिष्ट सूर ऐकून कोणाला हाक मारली जात आहे, हे ओळखता येते. त्यामुळे येथील सुरावटी या केवळ आवाज नसून व्यक्तीची ओळख सांगणारे एक वेगळे सांस्कृतिक वैशिष्ट्य आहे.
हेदेखील वाचा : सोलापूर : देशभरातील मंदिरांत पोहोचते केमचे कुंकू; २३ कारखान्यांत कोट्यवधींची उलाढाल!
जागतिक पर्यटनाच्या नकाशावर कोंगथोंग
कोंगथोंगच्या अनोख्या परंपरेने देश-विदेशातील पर्यटक आणि अभ्यासकांचे लक्ष वेधून घेतले आहे. स्थानिक संस्कृती, पारंपरिक जीवनशैली आणि निसर्गसौंदर्य यांमुळे या गावाला पर्यटनाच्या दृष्टीनेही महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
२०२१ मध्ये कोंगथोंगचा समावेश संयुक्त राष्ट्रांच्या जागतिक पर्यटन संघटनेच्या (UNWTO) ‘बेस्ट टुरिझम व्हिलेज’ उपक्रमासाठी भारताकडून नामांकित करण्यात आलेल्या गावांमध्ये झाला होता. यामुळे गावाच्या सांस्कृतिक वैशिष्ट्याला आणि ग्रामीण पर्यटनाच्या क्षमतेला व्यापक स्तरावर प्रसिद्धी मिळाली.
भारताच्या सांस्कृतिक वैविध्याचे अनोखे उदाहरण
भारतातील विविध समाजांमध्ये आजही अनेक वैशिष्ट्यपूर्ण परंपरा जपल्या जातात. कोंगथोंग गावातील शिट्टीच्या सुरावटीतून व्यक्तीला हाक मारण्याची पद्धत त्यापैकीच एक आहे. आधुनिक संवादाच्या साधनांचा वापर वाढत असतानाही अशा परंपरा स्थानिक समाजाची ओळख आणि सांस्कृतिक वारसा जिवंत ठेवतात.
नावाऐवजी सुरावटीतून ओळख सांगणारे कोंगथोंग गाव हे भारताच्या सांस्कृतिक विविधतेचे आणि परंपरांच्या समृद्धीचे एक विलक्षण उदाहरण आहे.