licorice benefits: हिवाळ्यात सर्दी, खोकला, घशाचा त्रास, पचन समस्या व थकवा दूर करण्यासाठी ज्येष्ठमध (लिकोरिस) अत्यंत उपयुक्त आहे. जाणून घ्या ज्येष्ठमधाचे फायदे व सेवन पद्धत.
ज्येष्ठमध (लिकोरिस)चा उपयोग शतकानुशतके आयुर्वेदात औषधी वनस्पती म्हणून केला जात आहे. विशेषतः हिवाळ्यात ज्येष्ठमध शरीराला केवळ एकाच नव्हे, तर अनेक प्रकारे आराम आणि संरक्षण देते. थंडीमुळे उद्भवणाऱ्या विविध आरोग्य समस्यांवर ज्येष्ठमध हा नैसर्गिक व प्रभावी उपाय मानला जातो.
घसा, खोकला आणि आवाजासाठी रामबाण
हिवाळ्यात घशाचा संसर्ग, कोरडा खोकला किंवा आवाज बसण्याची समस्या मोठ्या प्रमाणात आढळते. अशा वेळी ज्येष्ठमध अत्यंत उपयुक्त ठरते. ती घशाच्या संसर्गापासून संरक्षण करते तसेच आधीच संसर्ग झालेला घसा बरा करण्यास मदत करते.
ज्येष्ठमधमध्ये दाहशामक (Anti-inflammatory) आणि डिमल्सेंट गुणधर्म असतात. हे गुण घशावर एक मऊ, संरक्षणात्मक थर तयार करतात. त्यामुळे घशातील जळजळ कमी होते, खोकल्यात आराम मिळतो आणि आवाज पुन्हा सुरळीत होण्यास मदत होते. घशातील कोरडेपणा दूर करण्यासाठीही ज्येष्ठमध प्रभावी ठरते.
रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवणारी वनस्पती
ज्येष्ठमधमध्ये ग्लायसिरायझिन हे महत्त्वाचे संयुग आढळते, जे शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्यास मदत करते. त्यामुळे हिवाळ्यात वारंवार होणाऱ्या व्हायरल सर्दीपासून बचावासाठी ज्येष्ठमध उपयुक्त मानली जाते.
ती श्वसनसंस्थेसाठीही फायदेशीर आहे. थंडीच्या काळात श्वसननलिकेत कफ साचतो. अशा परिस्थितीत, विशेषतः दमा (अस्थमा)सारख्या श्वसनविकारांनी त्रस्त असलेल्या व्यक्तींना ज्येष्ठमध मोठा दिलासा देते. ती कफ पातळ करते, श्लेष्मल झिल्ली (म्यूकस मेंब्रेन) शांत करते, छातीत होणाऱ्या जडपणा व कडकपणातून आराम देते आणि शरीराची उष्णता टिकवून ठेवण्यास मदत करते.
थंडीतील थकवा आणि आकडीवर गुणकारी
कडाक्याच्या हिवाळ्यात शरीरावर ताण येतो. त्यामुळे थकवा, कमजोरी किंवा थंडीमुळे आकडी (फिट येणे) यांसारख्या समस्या उद्भवतात. अशा वेळी ज्येष्ठमध शरीराला बळकटी देण्याचे काम करते आणि ताण कमी करण्यास सहाय्य करते.
पचनसंस्था निरोगी ठेवते
हिवाळ्यात जड, तळलेले-भाजलेले पदार्थ जास्त प्रमाणात खाल्ले जातात. परिणामी पोटात जळजळ, गॅस आणि अपचनाचा त्रास वाढतो. या समस्यांपासून बचावासाठी ज्येष्ठमध हा रामबाण उपाय मानला जातो.
ज्येष्ठमध पचनसंस्थेला शांत करते आणि पोटाच्या आतील श्लेष्मल आवरणाला (म्यूकोसा लाइनिंग) बरे करण्यास मदत करते. त्यामुळे पचनक्रिया सुधारते आणि पोटाशी संबंधित तक्रारी कमी होतात.
त्वचेच्या कोरडेपणावरही उपयुक्त
हिवाळ्यात त्वचेचा कोरडेपणा वाढतो. ज्येष्ठमधमध्ये असलेले अँटी-ऑक्सिडंट्स त्वचेतील ड्रायनेस कमी करण्यास मदत करतात. त्यामुळे त्वचा मऊ व निरोगी राहण्यास हातभार लागतो.
अशी करा ज्येष्ठमधाची सेवन पद्धत
ज्येष्ठमध सेवन करण्याचा सर्वात सोपा मार्ग म्हणजे तिचा छोटा तुकडा तोंडात ठेवून हळूहळू चोखत किंवा चघळत राहणे. दिवसातून एक-दोन वेळा हा उपाय करता येतो.
तसेच ज्येष्ठमधाचा चहा किंवा काढा पिणे हाही उत्तम पर्याय आहे. अर्धा चमचा ज्येष्ठमध पावडर किंवा ज्येष्ठमधाचा छोटा तुकडा एका कप पाण्यात हलका उकळून तो काढा प्यावा. इच्छेनुसार त्यात तुळस, आले आणि काळी मिरी घालून काढा तयार करता येतो. हा काढा अत्यंत प्रभावी ठरतो.
बाजारात मिळणारी ज्येष्ठमध पावडरही वापरता येते, मात्र डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय नियमित वापर करू नये, हे लक्षात ठेवणे महत्त्वाचे आहे.
Licorice (Mulethi) has been used for centuries for its medicinal benefits, especially during winter. It helps protect against throat infections, relieves sore throat, dry cough, and hoarseness, and soothes throat irritation by forming a protective layer. Licorice contains anti-inflammatory and demulcent properties that provide quick relief from cough and throat dryness.
Licorice also boosts immunity due to the presence of glycyrrhizin, making it effective in preventing frequent viral colds. It supports respiratory health by thinning mucus, easing chest congestion, and providing relief to people with asthma and other breathing problems. Additionally, it helps maintain body warmth, reduces winter fatigue, supports digestion, prevents acidity and gas, and protects the skin from dryness due to its antioxidant properties. Regular consumption should be done in moderation and preferably under medical advice.