Christmas in Bollywood Movies: हिंदी चित्रपटांमधील ख्रिश्चन पात्रे, ख्रिसमस सणाचे चित्रण, गोव्यात चित्रित चित्रपट, पाद्रींच्या भूमिका आणि ख्रिसमसशी जोडलेली लोकप्रिय गाणी यांचा सविस्तर आढावा.
हिंदी चित्रपटसृष्टी ही केवळ मनोरंजनाचे साधन नसून, विविध संस्कृती, धर्म, परंपरा आणि सामाजिक वास्तव यांचे प्रभावी प्रतिबिंब आहे. याच चित्रपटविश्वात ख्रिश्चन समाज, त्यांची जीवनशैली, श्रद्धा आणि ख्रिसमस सण यांचे दर्शन घडवणारे अनेक चित्रपट निर्माण झाले आहेत. या चित्रपटांमधील पात्रे, कथा आणि गाणी आजही प्रेक्षकांच्या मनात घर करून आहेत.
ख्रिसमस : श्रद्धा, आनंद आणि उत्सवाचा सण
ख्रिसमस हा ईसाई धर्मीयांचा प्रमुख सण असून तो भारतासह जगभरात २५ डिसेंबर रोजी साजरा केला जातो. हा दिवस ‘मोठा दिवस’ म्हणूनही ओळखला जातो. आनंद, प्रेम, क्षमा आणि बंधुभाव यांचा संदेश देणारा हा सण हिंदी चित्रपटांमधूनही प्रभावीपणे मांडण्यात आला आहे.
जुन्या काळापासून ते आजच्या आधुनिक चित्रपटांपर्यंत, ख्रिसमस साजरीकरण, चर्चमधील प्रार्थना, सांता क्लॉज, सजावट, गाणी आणि कुटुंबीयांचा आनंद हे सगळे घटक अनेक चित्रपटांमध्ये पाहायला मिळतात.
ईसाई पात्रे आणि पार्श्वभूमीवर आधारित कथा
हिंदी चित्रपटसृष्टीतील सर्वात लक्षात राहिलेल्या प्रेमकथांपैकी एक म्हणजे शोमॅन राज कपूर यांचा ‘बॉबी’ (१९७३). या चित्रपटात डिंपल कपाडिया आणि ऋषी कपूर यांनी साकारलेली हिंदू मुलगा आणि ख्रिश्चन मुलगी यांची जोडी प्रेक्षकांना प्रचंड भावली. बॉबी ही केवळ प्रेमकथा नव्हती, तर दोन संस्कृतींमधील भावनिक नाते दाखवणारा चित्रपट होता.
यानंतर १९८५ साली दिग्दर्शक रमेश सिप्पी यांनी ‘सागर’ या चित्रपटात पुन्हा एकदा डिंपल कपाडिया यांना ख्रिश्चन मुलगी मोना डी सिल्वा या भूमिकेत सादर केले. हा चित्रपट डिंपल कपाडिया यांचा यशस्वी कमबॅक ठरला.
‘जूली’ (१९७५) या चित्रपटात अभिनेत्री लक्ष्मी यांनी ख्रिश्चन मुलगी जूलीची भूमिका साकारली होती. या चित्रपटातील संपूर्ण कथानक ईसाई समाजाभोवती फिरत होते. याच नावाचा २००४ मधील चित्रपटात नेहा धूपिया यांनी गोव्यात राहणाऱ्या जूलीची भूमिका केली.
ईसाई समाजाभोवती फिरणाऱ्या प्रभावी कथा
संजीव कुमार यांच्या ‘देवता’ (१९७८) आणि ‘चेहऱ्यावर चेहरा’ (१९८१) या चित्रपटांमध्ये ईसाई समाज आणि त्यांची मानसिकता प्रभावीपणे मांडण्यात आली आहे.
तसेच नाना पाटेकर, मनीषा कोईराला आणि सलमान खान यांचा ‘खामोशी : द म्युझिकल’ (१९९६) हा चित्रपट एका ख्रिश्चन कुटुंबातील भावनिक संघर्ष आणि प्रेमकथेवर आधारित आहे.
‘बडा दिन’ (१९९८) आणि ‘मेरी क्रिसमस’ (२०२४) या चित्रपटांची नावेच ख्रिसमस सणावर आधारित असून, त्यामधून ईसाई संस्कृती, जीवनशैली, वेशभूषा, खानपान आणि धार्मिक परंपरांचे सुंदर दर्शन घडते.
स्मरणात राहिलेल्या पाद्रींच्या भूमिका
ईसाई धर्मगुरू म्हणजेच पाद्री यांना समाजात विशेष मान-सन्मान दिला जातो. हिंदी चित्रपटांमध्येही पाद्रींच्या भूमिका नेहमीच सुसंस्कृत, समंजस आणि मार्गदर्शक स्वरूपात दाखवण्यात आल्या आहेत.
‘दोस्त’ मधील अभि भट्टाचार्य, ‘अमर अकबर अँथनी’ मधील नझीर हुसेन, ‘देवता’ मधील श्रीराम लागू, ‘खोज’ मधील डॅनी, ‘हत्या’ मधील सत्येन कप्पू या कलाकारांनी साकारलेल्या पाद्रींच्या भूमिका आजही लक्षात राहतात.
काही लोकप्रिय ख्रिश्चन पात्रे
‘अनाडी’ या चित्रपटात ललिता पवार यांनी साकारलेली मिसेस एल. डी’सा ही सहृदय ईसाई महिला आजही अविस्मरणीय आहे.
‘मेरा नाम जोकर’ मधील सिमी ग्रेवाल, ‘मजबूर’ मधील प्राण, ‘अल्बर्ट पिंटो क्यों आता है’ मधील नसीरुद्दीन शाह, ‘जाने भी दो यारों’ मधील सतीश शाह आणि ‘अमर अकबर अँथनी’ मधील अमिताभ बच्चन यांचा अँथनी – ही पात्रे आजही प्रेक्षकांच्या स्मरणात ताजी आहेत.
गोव्यात चित्रित झालेले चित्रपट आणि ईसाई संस्कृती
ईसाई पार्श्वभूमी म्हटली की गोवा आपोआप डोळ्यांसमोर उभा राहतो.
‘जोहर महमूद इन गोवा’ (१९६५), ‘सात हिंदुस्तानी’ (१९६९), ‘पुकार’ (१९८३) हे चित्रपट गोवा मुक्ती संग्रामावर आधारित होते.
‘कभी हाँ कभी ना’ (१९९४), ‘जोश’ (२०००), ‘फाइंडिंग फॅनी’ (२०१४) आणि ‘गो गोवा गॉन’ (२०१३) या चित्रपटांमधून गोव्याची चर्च, समुद्रकिनारे, ईसाई समाजाची मुक्त जीवनशैली आणि सांस्कृतिक रंगत सुंदररीत्या दाखवण्यात आली आहे.
ख्रिसमसशी जोडलेली अविस्मरणीय गाणी
हिंदी चित्रपटांमधील अनेक गाणी ख्रिसमसच्या वातावरणाला साजेशी आहेत.
‘बचपन’ मधील ‘मदर मेरी, माँ हम तेरे दुलारे हैं’,
‘शानदार’ मधील ‘आता है, आता है, सांता क्लॉज आता है’,
‘जख्मी’ मधील ‘जिंगल बेल’,
‘सागर’ मधील ‘ओ मारिया’,
‘देवता’ मधील ‘चल बैठें चर्च के पीछे’
ही गाणी आजही तितकीच लोकप्रिय आहेत.
हिंदी चित्रपटांमधील ख्रिश्चन पात्रे आणि ख्रिसमस सणाचे चित्रण हे केवळ दृश्यात्मक नसून, ते सांस्कृतिक सलोखा, भावनिक नाते आणि सामाजिक एकात्मतेचे प्रतीक आहे. या चित्रपटांनी प्रेक्षकांना केवळ मनोरंजन दिले नाही, तर वेगवेगळ्या धर्मांतील सौंदर्य आणि मूल्येही समजावून सांगितली.