हवामानातील बदलांमुळे मान, खांदे आणि कंबरदुखीचा त्रास वाढू शकतो. सर्व्हायकल स्पॉन्डिलायटिसची लक्षणे, कंबरदुखीवरील उपाय, व्यायाम आणि मणक्यांचे आरोग्य जपण्यासाठी घ्यावयाची काळजी जाणून घ्या.
हवामानातील बदल, तापमानातील घट आणि शारीरिक हालचालींमधील कमतरता यांमुळे अनेकांना मान, खांदे आणि कंबरेच्या वेदनांचा त्रास जाणवू लागतो. विशेषतः ऑक्टोबर-नोव्हेंबरमध्ये तापमान कमी होऊ लागल्यावर आधीपासून असलेली मानदुखी, कंबरदुखी, सर्व्हायकल स्पॉन्डिलायटिस किंवा मणक्यांशी संबंधित समस्या अधिक त्रासदायक ठरू शकतात. मात्र, थंडीमुळेच मणक्यांचे आजार होतात, असे समजणे चुकीचे आहे. तापमानातील बदल, स्नायूंचा आखडलेपणा, हालचालींचा अभाव आणि दीर्घकाळ एकाच स्थितीत बसून राहणे यांमुळे वेदना अधिक तीव्रतेने जाणवू शकतात. योग्य काळजी, नियमित व्यायाम आणि वेळेवर उपचार केल्यास अनेक प्रकरणांमध्ये आराम मिळू शकतो.
मोबाईल, संगणकाचा अतिवापरही ठरू शकतो कारण
आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत अनेकजण तासन्तास संगणकासमोर बसून काम करतात. मोबाईल पाहताना मान सतत खाली झुकवणे, चुकीच्या पद्धतीने बसणे आणि शारीरिक हालचालींकडे दुर्लक्ष करणे यांमुळे मानेवरील ताण वाढू शकतो. मानेतील वेदना खांद्यापर्यंत किंवा हातापर्यंत पसरणे, हाताला मुंग्या येणे अथवा बधिरपणा जाणवणे, अशी लक्षणे दिसल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करू नये.
ही लक्षणे केवळ हवामानातील बदलांमुळे उद्भवली आहेत, असे गृहीत धरणे योग्य नाही. ती सर्व्हायकल स्पॉन्डिलायटिस किंवा मानेतील मज्जातंतूंवरील दबावाशी संबंधित असू शकतात. वयानुसार मणक्यांची आणि त्यांच्यामधील चकत्यांची झीज झाल्यानेही अशा समस्या निर्माण होऊ शकतात.
सुरुवातीच्या अवस्थेत डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार औषधे, योग्य व्यायाम, फिजिओथेरपी आणि बसण्याच्या पद्धतीत सुधारणा केल्याने फायदा होऊ शकतो. मात्र, स्वतःहून मानेचे जोरदार व्यायाम करणे, मान जोराने फिरवणे किंवा इतरांकडून मानेवर जोर देऊन दाबून घेणे टाळावे. अशा कृतींमुळे त्रास वाढण्याची शक्यता असते.
कंबरदुखी टाळण्यासाठी हालचाली सुरू ठेवा
थंडीच्या दिवसांत अनेकजण शारीरिक हालचाली कमी करतात. बराच वेळ अंथरुणावर पडून राहणे किंवा सतत बसून काम करणे यामुळे कंबरदुखीचा त्रास वाढू शकतो. सामान्य कंबरदुखीमध्ये पूर्णपणे निष्क्रिय राहण्याऐवजी आपल्या क्षमतेनुसार हलक्या हालचाली सुरू ठेवणे अधिक फायदेशीर ठरते.
नियमित चालणे, डॉक्टर किंवा फिजिओथेरपिस्ट यांनी सुचवलेले व्यायाम करणे आणि बसताना पाठीला योग्य आधार देणे यामुळे वेदना कमी होण्यास मदत मिळू शकते. जड वस्तू उचलताना काळजी घेणे, अचानक वाकणे टाळणे आणि चुकीच्या पद्धतीने वजन ओढण्यापासून दूर राहणे आवश्यक आहे. कार्यालयात किंवा घरात दीर्घकाळ बसून काम करणाऱ्यांनीही मधूनमधून उठून थोडे चालावे आणि बसण्याची स्थिती बदलावी.
हेदेखील वाचा: ताण, चिंता आणि नैराश्याची लक्षणे कोणती? मनोचिकित्सकांचा सल्ला कधी घ्यावा?
प्रत्येक वेळी शस्त्रक्रियेची गरज नसते
मानदुखी किंवा कंबरदुखी सुरू झाली की शस्त्रक्रिया करावी लागेल, अशी भीती अनेकांना वाटते. प्रत्यक्षात, प्रत्येक रुग्णाला शस्त्रक्रियेची आवश्यकता नसते. बहुतांश प्रकरणांमध्ये सुरुवातीला औषधे, फिजिओथेरपी, व्यायाम आणि जीवनशैलीतील आवश्यक बदल अशा शस्त्रक्रियेशिवाय करता येणाऱ्या उपचारांना प्राधान्य दिले जाते.
मात्र, वेदना दीर्घकाळ कायम राहणे, हात-पायांमध्ये वाढता अशक्तपणा किंवा तीव्र बधिरपणा जाणवणे अथवा योग्य उपचार करूनही प्रकृतीत सुधारणा न होणे, अशा परिस्थितीत तज्ज्ञ डॉक्टर पुढील तपासण्यांचा सल्ला देऊ शकतात. काही निवडक प्रकरणांमध्ये शस्त्रक्रिया आवश्यक ठरू शकते. त्यामुळे वेदनांचे स्वरूप, समस्येची तीव्रता आणि तपासण्यांचे निष्कर्ष लक्षात घेऊनच उपचारपद्धती ठरवावी.
ही लक्षणे दिसल्यास तातडीने डॉक्टरांकडे जा
मान किंवा कंबरदुखीसोबत काही विशिष्ट लक्षणे दिसल्यास विलंब करणे धोकादायक ठरू शकते. हात-पायांमध्ये वाढणारा अशक्तपणा, सतत जाणवणारा बधिरपणा, चालताना अचानक किंवा असामान्य त्रास, लघवी किंवा शौचावरील नियंत्रणात बदल, तीव्र ताप, दुखापतीनंतर होणाऱ्या तीव्र वेदना किंवा अचानक झपाट्याने वाढणारा त्रास ही गंभीर लक्षणे असू शकतात.
अशी लक्षणे आढळल्यास तातडीने वैद्यकीय तपासणी करून घ्यावी. विशेषतः लघवी-शौचावरील नियंत्रणात अचानक बदल किंवा वेगाने वाढणारा अशक्तपणा असल्यास त्वरित आपत्कालीन वैद्यकीय मदत घ्यावी.
योग्य सवयी ठेवा, मणक्यांचे आरोग्य जपा
मान किंवा कंबरदुखीचा त्रास वारंवार होत असेल किंवा अनेक दिवस टिकून राहत असेल, तर हाडे व सांध्यांचे तज्ज्ञ किंवा मणक्यांच्या आजारांतील तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घेणे योग्य ठरते. थंडीच्या दिवसांत शरीर उबदार ठेवणे, नियमित हलक्या शारीरिक हालचाली करणे, बसण्या-उठण्याची योग्य पद्धत राखणे आणि कामाच्या दरम्यान नियमित विश्रांती घेणे या सवयी उपयुक्त ठरतात.
सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे, प्रत्येक वेदनेचे कारण हवामानातील बदलांना मानून स्वतःहून औषधे घेऊ नयेत. वेदनांचे नेमके कारण ओळखून योग्य उपचार घेणे हाच दीर्घकालीन आराम मिळवण्याचा योग्य मार्ग आहे.
टीप : हा लेख सर्वसाधारण आरोग्यविषयक माहितीसाठी आहे. तो वैद्यकीय निदान किंवा उपचारांचा पर्याय नाही. लक्षणे गंभीर असल्यास किंवा त्रास कायम राहत असल्यास तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.