काँग्रेस नेत्या प्रियंका गांधी वाड्रा यांचा राजकीय प्रवास, संसदेतला ठाम मानवी आवाज, जनतेशी संवादाची ताकद आणि नेतृत्वाची शक्यता यांचे सखोल विश्लेषण. सपोर्टिंग रोलमधून राष्ट्रीय नेतृत्वाकडे वाटचाल करणाऱ्या प्रियंका गांधींचा वेध.
भारतीय राजकारणाच्या विस्तीर्ण पटावर काही व्यक्तिमत्त्वे अशी असतात, जी केवळ सत्तेच्या आकडेमोडीत मोजली जात नाहीत, तर जनतेच्या मनोविश्वात खोलवर ठसा उमटवतात. प्रियंका गांधी वाड्रा हे असेच एक व्यक्तिमत्त्व. नाव घेताच वारसा, करिष्मा, संवेदनशीलता आणि भविष्यातील राजकीय शक्यतांची चर्चा सुरू होते. दीर्घकाळ ‘पडद्यामागील नेत्या’ म्हणून ओळखल्या गेलेल्या प्रियंका गांधी आता केवळ ‘सपोर्टिंग रोल’मध्ये मर्यादित राहिलेल्या नाहीत, तर राष्ट्रीय राजकारणातील एक ठाम, प्रभावी आणि आश्वासक आवाज म्हणून पुढे आल्या आहेत.
संसदेत काँग्रेसचा ठाम आणि मानवी आवाज
सन २०२४ मध्ये केरळमधील वायनाड मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून येत प्रियंका गांधी यांनी संसदीय राजकारणात औपचारिक प्रवेश केला. संसदेत त्यांची उपस्थिती आक्रमक घोषणांनी गाजणारी नसली, तरी नैतिक दबाव निर्माण करणारी, संवेदनशील मुद्द्यांना मानवी चेहरा देणारी ठरते. सामाजिक अन्याय, महिला सुरक्षा, शेतकरी प्रश्न किंवा लोकशाही मूल्यांवरील आघात—या विषयांवर त्या स्पष्टपणे आणि ठामपणे बोलतात. त्यांचा हस्तक्षेप सत्ताधाऱ्यांना अस्वस्थ करणारा असतो, कारण तो केवळ राजकीय नव्हे, तर नैतिक भूमिकेवर आधारित असतो.
जनतेशी संवाद साधण्याची विलक्षण कला
प्रियंका गांधी यांची सर्वात मोठी ताकद म्हणजे त्यांचा ‘पब्लिक कनेक्ट’. त्या मंचावरून केवळ भाषण देत नाहीत, तर लोकांशी संवाद साधतात. त्यांच्या शब्दांत कृत्रिमपणा नसतो; असते ती सामान्य माणसाच्या वेदनांची जाणीव. भाषा सहज, भावनिक आणि मनाला भिडणारी असते. मंचावर उभ्या असलेल्या प्रियंका गांधी यांच्या डोळ्यांत आत्मविश्वास, आवाजात ठामपणा आणि शब्दांत आव्हानात्मक सूर दिसतो—आणि याच क्षणी अनेकांना आजी इंदिरा गांधी यांची आठवण होते. म्हणूनच समर्थक त्यांना ‘इंदिरांची छाया’ म्हणतात. चेहऱ्यावरील भाव, देहबोली आणि भाषणशैलीतील साम्य यावर चर्चा वारंवार रंगते.
‘बॅकसीट’वरून ‘फ्रंटलाइन’कडे
दीर्घकाळ प्रियंका गांधी यांना ‘बॅकसीट लीडर’ म्हणून पाहिले गेले. मात्र सक्रिय राजकारणात उतरून त्यांनी हे ठामपणे सिद्ध केले की कुटुंबाच्या वारशावर उभे राहूनही स्वतंत्र राजकीय ओळख निर्माण करता येते. काँग्रेस पक्षांतर्गत सध्या ही चर्चा अधिक तीव्र होत आहे की पक्षाची आघाडीची नेतृत्वाची जबाबदारी मोठे बंधू राहुल गांधी यांच्याऐवजी प्रियंका गांधी यांच्याकडे सोपवावी का. यामागचा युक्तिवाद स्पष्ट आहे—प्रियंका गांधी यांच्यात करिष्मा, संवादकौशल्य आणि जनआकर्षण अधिक आहे. त्यामुळे त्या आता केवळ सहाय्यक भूमिकेत पाहिल्या जात नाहीत, तर नेतृत्वाचा पर्याय म्हणूनही गांभीर्याने घेतल्या जात आहेत.
शिक्षण, छंद आणि साधे कौटुंबिक जीवन
प्रियंका गांधी यांचे प्राथमिक शिक्षण दिल्ली आणि डेहराडून येथे झाले. दिल्ली विद्यापीठातील जीसस अँड मेरी कॉलेजमधून त्यांनी मानसशास्त्र विषयात पदवी मिळवली. वाचन, छायाचित्रण आणि डोंगराळ भागात शांत वेळ घालवणे हे त्यांचे छंद. सन १९९७ मध्ये रॉबर्ट वाड्रा यांच्याशी विवाह केल्यानंतरही त्यांनी राजकारणाच्या गदारोळापासून दूर राहून साधे, सुसंस्कृत वैयक्तिक जीवन जपले. मुलगा रेहान आणि मुलगी मिराया यांच्या आईच्या भूमिकेला त्या नेहमीच प्राधान्य देतात. “आधी आई, नंतर नेत्या”—हा त्यांचा दृष्टिकोन त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा महत्त्वाचा पैलू आहे.
जन्म, बालपण आणि वेदनादायी वारसा
१२ जानेवारी १९७२ रोजी नवी दिल्ली येथे देशाला तीन पंतप्रधान देणाऱ्या कुटुंबात प्रियंका गांधी यांचा जन्म झाला. त्या वेळी आजी इंदिरा गांधी पंतप्रधान असल्याने बालपण अत्यंत कडक सुरक्षेत गेले. मात्र १९८४ मध्ये आजीची हत्या आणि १९९१ मध्ये वडील राजीव गांधी यांच्या हत्येने त्यांच्या आयुष्यावर खोल घाव बसला. या दुर्दैवी घटनांनी त्यांना अंतर्मुख केले, परिपक्व बनवले आणि राजकारणाकडे पाहण्याची दृष्टी अधिक संवेदनशील केली.
राजकारणात सक्रिय सहभाग
प्रियंका गांधी यांनी सुरुवातीला पडद्यामागे राहून अमेठी आणि रायबरेलीत निवडणूक रणनीती, जनसंपर्क आणि संघटनात्मक कामात महत्त्वाची भूमिका बजावली. सन २०१९ मध्ये काँग्रेसच्या महासचिवपदी नियुक्ती होताच पूर्व उत्तर प्रदेशची जबाबदारी त्यांच्या खांद्यावर आली. उत्तर प्रदेशातील काँग्रेस संघटना पुन्हा उभी करण्याचे आव्हान त्यांनी स्वीकारले. लखीमपूर खिरी प्रकरण असो वा महिला सुरक्षेचा प्रश्न—रस्त्यावर उतरून आंदोलन करणे, पीडितांच्या बाजूने उभे राहणे आणि सोशल मीडियावर ठाम भूमिका मांडणे, अशा सर्व पातळ्यांवर त्यांनी आपली स्पष्ट उपस्थिती नोंदवली.
प्रियंका गांधी वाड्रा या केवळ राजकीय वारशाच्या वारसदार नाहीत, तर संवेदनशीलतेला ताकद मानणाऱ्या, संवादाला शस्त्र बनवणाऱ्या आणि नैतिकतेला राजकारणाचा पाया मानणाऱ्या नेत्या आहेत. भारतीय राजकारणाच्या भविष्यात त्या कोणती भूमिका बजावतील, हे काळच ठरवेल; मात्र इतके नक्की की त्या आता केवळ ‘सपोर्टिंग रोल’मध्ये राहिलेल्या नाहीत, तर नेतृत्वाच्या केंद्रस्थानी येण्याची क्षमता त्यांनी सिद्ध केली आहे.
-मच्छिंद्र ऐनापुरे,जत